Drie jaar heeft Matisse gewerkt aan twee schilderijen waarvan La Danse er een is. Het bracht geschokte reacties teweeg. Zo ver was een kunstenaar nog nooit gegaan in het versimplificeren van figuren en de compositie. Zelfs de rijke Russische opdrachtgever Sergej Sjtsjoekin, die de schilderijen bedoeld had voor in zijn trappenhuis, schrok zich een ongeluk. Dit was ongekend en dus nieuw. De man bedacht zich later en accepteerde de schilderijen toch. Het wordt gezien als een keerpunt in het werk van Matisse, maar ook in de kunstgeschiedenis.
Afbeelding: Foto genomen door Jaap Lensen. Henri Matisse (1869‑1954), La Danse II (2000 × 1377), 1908.
"Creativiteit heeft Moed nodig," zei Matisse. En hij had zeker moed voor nodig om dit werk te maken en te presenteren. Hij realiseerde zich heel goed dat er felle reacties op zouden komen omdat hij iets ontwikkelde wat hem blijkbaar ook overkwam. Zijn eerste schilderij La danse 1 was bleker en de achtergrond was roze. Nu durfde hij de kleuren rood en blauw als achtergrond te gebruiken. De dansende figuren zijn gestileerd en er is nauwelijks detail. En toch zien we precies wat de schilder wil uitdrukken. Maar anders dan men gewend was.
Moed om anders te kijken naar hetzelfde. Veel mensen denken (en zeggen) dat ze niet creatief zijn en dan bedoelen ze vaak dat ze niet kunnen knutselen of tekenen. Maar creativiteit is zoveel meer. Het gaat om scheppen in de breedste zin van het woord. Anders kijken, denken, voelen en doen. Maar dat moet je ook durven. Daar is lef voor nodig. Buiten gebaande paden treden.
Ook binnen jezelf. Het toestaan om anders om te gaan met dingen, begint met openstaan voor… Ja waarvoor? Voor alles! En dat begint met waarnemen. Kijken met alle zintuigen en dan ervaren wat er gebeurt.
Erop uitgaan, wandelen, zien wat er om je heen gebeurt. Bijvoorbeeld nu in deze winter met sneeuw en ijskristallen; wat er gebeurt met boomtakken en knoppen? Hoe wonderschoon de luchten kunnen zijn of hoe dreigend grijs? Hoeveel nuances er zitten in de schijnbaar kleine dingen? Of ga dansen, een beweging zoals Matisse laat zien, met grote uitbundigheid. Maar ook samen. Want samen inspireert ook.
Soms moet je beginnen met kijken naar jezelf. Soms jezelf herzien. Weet je nog waar je als kind van droomde? Wat is ervan terechtgekomen?
Weet je nog waar je van geniet? Kun je dat nog ervaren? Op welke momenten?
Creativiteit heeft veel met schoonheid te maken. De kunst om het mooie te zien in kleine dingen. Voor de een is dat een wiskundig probleem en de ander de natuur. Het is een gave om in ieder werk schoonheid te ontdekken.
Blokkades zitten ons in de weg om weer met nieuwe ogen te kijken naar onszelf, onze relaties, ons werk. Veel regeltjes die indruisen tegen je gevoel- vaak bureaucratie genoemd- zijn stressfactoren geworden omdat je het nut niet meer ervaart. Stress staat nu al lange tijd in de top drie van ziekteverzuim en is hard op weg om een volksziekte nummer één te worden. Binnen werksituaties is er een groot mentaal verzuim. Dat betekent dat er veel mensen veel minder productief zijn dan zij (en de werkgever) graag zouden willen.
Creativiteit wordt Re-activeit, (de C is opgeschoven). Dat betekent dat er niet meer zelf gedacht wordt, maar louter nog gereageerd op dat wat moet.
Leren om weer die mens te worden zoals je bedoelde, weer het gevoel krijgen grip op jezelf te hebben, weer te mogen dromen en de moed en vrijheid om keuzes te maken; door stilstaan en letterlijk luisteren naar je hart weer ruimte krijgen. Waardoor je weer gaat leven, leert verwonderen, geïnspireerd wordt en scheppend (dus creatief) bezig bent.
Eén deur is dicht gedaan,
Wordt ooit de hoop beschaamd,
Maar duizend staan nog open.
Hou nooit op te hopen.
Door te werken met verbeelding ga je anders kijken. Verbeelding is het meest krachtige psychologische middel wat wij als mensen hebben. Door onze verbeelding kunnen we dingen voor elkaar krijgen die eerst onmogelijk lijken. Sporters weten dat. Wanneer een wielrenner in zijn verbeelding de route vooraf aflegt, gaat het in de werkelijkheid sneller. We hebben onlangs bij de olympische spelen diverse malen kunnen horen dat de trainers specifiek gebruikmaken van deze imaginatie techniek. Mensen die een halfzijdige verlamming hebben kunnen door verbeelding hun spierkracht trainen die er meetbaar op vooruitgaat. De psychologische mogelijkheden zijn ontelbaar. Dus ook om zaken te verwerken middels verbeelding door te tekenen, kleien, creatief bezig te zijn, kom je dichter bij jezelf en kun je je hart weer laten spreken. Meditatie en ademhalingstechnieken zijn goede hulpmiddelen om rust, verbeelding en creativiteit weer op gang te brengen.
Het is de kunst om weer in contact te komen met je lichaam, leren te ontspannen, wanneer je dat nodig hebt. En daarmee je brein de ruimte geven om optimaal te functioneren. Creatief en inventief te zijn.
Kortom: de moed vinden en iets (anders) gaan doen. En dan kan het je zomaar overkomen dat je verrast wordt door je eigen ideeën en creaties.
Meer verhalen lezen van Jaap:
