Op 21 november viert Ton zijn vijfenzestigste verjaardag met een uitverkocht concert in Naaldwijk. Puur toeval, zegt hij, het resultaat van plannen rond een vakantie in november. Maar wie hem hoort praten over de muziek, de mensen die hij heeft ontmoet en de weg die hij heeft afgelegd, krijgt eerder het gevoel dat het zo heeft moeten lopen.
.png)
Ton heeft al sinds zijn zevende orgelles en speelde vanaf zijn twaalfde in de kerk. Op zijn zeventiende werd hij gevraagd om bij een jongerenkoor te komen spelen, en daar zag hij iets wat hem is bijgebleven: de ene dirigent raakte, de andere niet. Vanaf 1991 is hij officieel dirigent. Vijfendertig jaar later speelt hij zelf verschillende instrumenten, dirigeert hij acht koren, geeft hij muziekles en geniet hij nog altijd enorm van liedjes schrijven.
Twintig jaar werkte Ton in het jeugdwelzijnswerk, met kinderen die moeilijk leerden. Toen een nieuw management de koers veranderde, kreeg hij het gevoel dat het tijd werd voor iets anders. Daarna volgde een tijd in het Westland: tomaten plukken. “Even het hoofd leegmaken,” zoals hij zelf mooi zegt. Daar kreeg hij de ruimte om langzaamaan zijn muzikale activiteiten uit te breiden. Toen die tuinder ermee stopte, ontstond er voor Ton nog meer ruimte voor zijn echte passie.
Wat een dirigent eigenlijk doet
Dat Ton zijn koren met veel humor begeleidt, is geen verrassing als je hem hoort praten. Met een lach vertelt hij over de overgang van tomatenplukker naar dirigent: “Toen de vorige dirigent vertrokken was vroegen ze: ‘Ton, zou jij misschien een beetje willen komen zwaaien voor ons koor?’” Maar dat dirigeren veel meer is dan voor een koor staan, weet Ton als geen ander: “Het draait om luisteren: welke stem zakt weg, welke gaat te hoog, waar valt de harmonie uit elkaar. Dat is het belangrijkste van het dirigentschap, dat je hoort welke partij er nu omlaag of omhoog zit."
Hij leerde trucjes van onder andere zangpedagogen, over wenkbrauwen optrekken om een noot hoger te krijgen, over uitstraling op het podium en hoe dat invloed heeft op hoe iemand zingt. Maar de kern zit ergens anders: in het gevoel geven dat het goed is, ook als het even misgaat. "De energie die een dirigent heeft, heeft invloed op het koor. Als het dan misgaat, trek ik zo'n grimas van ‘kom op, daar gaat-ie weer.’ Omdat we allemaal weten dat we allemaal wel eens iets fout doen."
Die instelling zit ook in zijn keuze van nummers. Hij houdt enquêtes onder koorleden, weegt af welk lied energie geeft en welk niet, en schrijft soms zelf teksten, van luchtig, emotioneel tot absurd. Een Nederlandse bewerking van Mother Are You Today, over een brief van over de oceaan, emotioneert koorleden tijdens het zingen. "Het is voor sommigen van hen ook een stukje verwerking omdat kinderen in het buitenland wonen. Die emoties mogen er zijn." Andere keren schrijft hij juist een grappig verhaal, zoals zijn liedje over trauma’s in sprookjes, waarbij Sneeuwwitje die na het happy end bevalt van een dwerg. En vervolgens in een café belandt bij Doornroosje en Grietje die werken op een kinderboerderij met dieren met trauma’s. Ton: "Zoals Ezeltje Strekje die continue munten moest poepen, of Bambi zonder moeder. Zulke soorten teksten schrijven en creatief bezig zijn, vind ik heerlijk. Mensen vinden het leuk om te zingen."
Wat Ton drijft, is een positieve grondhouding die hij vooral via muziek heeft ontwikkeld. Hij is opgevoed katholiek en raakte gefascineerd door verhalen van mensen met bijna-doodervaringen, verhalen die vaak op elkaar leken en die hem het gevoel gaven dat er meer is dan alleen dit leven. Niet als hard geloof, eerder als een vermoeden dat maakt dat hij ergens waarde aan wil toevoegen. “Die mensen kwamen terug met een boodschap vanuit het hiernamaals: ‘je hebt iets op aarde te doen.’ Dat betekent voornamelijk ten dienste staan van andere mensen, liefde uit te dragen, positiviteit uit dragen. Die verhalen raakten mij. Dat zijn twee belangrijke dingen binnen het leven: positiviteit en liefde.”
Ook dat zie je terug in zijn werk: "Je merkt dat mensen gemotiveerd zijn om te komen zingen. Ze hebben gekozen voor een koor. Ze willen graag komen zingen, en dat geeft mij energie." Hij noemt het een rimpeleffect: mensen die blij thuiskomen van repetitie, nemen dat mee naar hun gezin, hun werk en in hun dag.
Van stoppen bij de pensioenleeftijd is bij Ton geen sprake. "Zolang de gezondheid het toelaat, stop ik niet." Wel maakt hij wellicht andere keuzes. Waar hij veel koren wekelijks begeleidde, gaat hij misschien bij sommige koren naar eens in de twee weken, wat ruimte geeft voor vakantie buiten het hoogseizoen en meer tijd met zijn partner, die zelf ook nadenkt over haar pensioen en de invulling daarvan.
Aan mensen die twijfelen of ze wel kunnen zingen, heeft Ton een simpel advies: gewoon een keer aanschuiven. "De meeste mensen kunnen zingen. Ik geef mensen altijd de kans. Kom erbij, kijk een paar keer.”
En er zijn ook ‘vals zing-koren’. Ton: “Ik heb ook een vals zing-koor onder mijn hoede gehad. Dan gaan we gewoon lekker zingen en gaat het om het plezier. Vaak is het zo dat mensen zich prettig voelen bij zo'n club, en dat vind ik het belangrijkste van het geheel.”
Op 21 november staat Ton op het podium in Naaldwijk, in een uitverkocht theater, precies op het moment dat hij vijfenzestig wordt. Feest op feest, zou je kunnen zeggen. Voor Ton is het vooral een avond zoals hij er al 35 jaar veel heeft gehad: mensen samenbrengen rond muziek en daarbij positiviteit en geluk uitdragen.
Meer lezen?
