Je hoeft niet naar de Grand Canyon, een exotisch land of een beroemd concertgebouw om verwondering te ervaren. Een bijzondere wolkenlucht, het gezang van een merel of een onverwacht gebaar van vriendelijkheid kan al genoeg zijn. Steeds meer onderzoek suggereert dat zulke momenten niet alleen mooi zijn, maar ook iets kunnen betekenen voor ons mentale en lichamelijke welzijn.
.png)
Misschien ken je het gevoel. Je kijkt naar een indrukwekkend schilderij en bent even stil. Je hoort muziek die je raakt, ziet een enorme sterrenhemel of merkt hoe het zonlicht precies op de bladeren van een boom valt. Voor een kort moment verdwijnen boodschappenlijstjes, zorgen en afspraken naar de achtergrond.
Wetenschappers noemen dat gevoel awe: een combinatie van ontzag, verwondering en soms zelfs een lichte verbijstering. Het ontstaat wanneer we iets ervaren dat groter lijkt dan wijzelf en dat niet direct in onze bestaande kijk op de wereld past. Dat kan iets groots zijn, zoals een berglandschap, maar ook de moed van een ander, een nieuw wetenschappelijk inzicht of de eerste stapjes van een kleinkind.
Een van de opvallendste effecten van verwondering is dat onze aandacht tijdelijk verschuift. We zijn minder bezig met onszelf en voelen ons meer onderdeel van een groter geheel.
Onderzoekers spreken daarbij over het small self: niet het gevoel dat je onbelangrijk bent, maar het gezonde besef dat je persoonlijke zorgen slechts één onderdeel vormen van een veel grotere wereld. Dat kan ruimte geven. Problemen verdwijnen niet, maar kunnen voor even minder allesoverheersend voelen.
In verschillende experimenten werd verwondering bovendien in verband gebracht met meer behulpzaamheid, vrijgevigheid en aandacht voor andere mensen. De vermoedelijke verklaring is dat ontzag ons uit onze eigen gedachten haalt en onze blik naar buiten richt.
Een bekend onderzoek naar zogenoemde awe walks richtte zich specifiek op oudere volwassenen. De onderzoekers vroegen 52 gezonde deelnemers om gedurende acht weken minimaal eenmaal per week een wandeling van vijftien minuten te maken.
De helft kreeg alleen de opdracht om te wandelen. De andere helft werd aangemoedigd om onderweg bewust te zoeken naar dingen die een gevoel van verwondering konden oproepen.
De deelnemers aan de verwonderingswandelingen rapporteerden na verloop van tijd meer positieve emoties, waaronder dankbaarheid en medeleven, en minder dagelijkse spanning. Op de foto’s die zij tijdens hun wandelingen maakten, nam hun eigen gezicht steeds minder ruimte in en de omgeving juist meer. Ook werden hun glimlachen gedurende het onderzoek breder.
Opvallend was dat de controlegroep gemiddeld zelfs vaker wandelde. Het verschil leek dus niet uitsluitend door de beweging of de buitenlucht te komen, maar ook door de manier waarop de deelnemers hun omgeving bekeken.
Ook buiten een gecontroleerde wandeling lijkt verwondering samen te hangen met welzijn. In een Amerikaans onderzoek hielden 269 volwassenen en 145 zorgmedewerkers gedurende 22 dagen hun emoties, stress en lichamelijke klachten bij.
Op dagen waarop mensen meer verwondering ervoeren dan normaal, meldden zij minder stress, minder lichamelijke klachten zoals pijn of slaapproblemen en een groter gevoel van welzijn. Een groot deel van deze verbanden bleef bestaan nadat de onderzoekers rekening hadden gehouden met andere positieve emoties.
Dat betekent overigens niet dat verwondering bewezen ieder lichamelijk symptoom vermindert. Veel onderzoek op dit gebied is observationeel: het laat een verband zien, maar kan niet altijd aantonen wat oorzaak en gevolg is.
Er zijn wel steeds meer experimentele aanwijzingen. In een kleine gerandomiseerde studie uit 2025 volgden 68 mensen met langdurige COVID-klachten een korte online interventie rond verwondering, of kwamen zij op een wachtlijst terecht. De interventiegroep rapporteerde daarna minder stress en depressieve symptomen en een hoger welzijn. Voor angstklachten werd geen duidelijk verschil gevonden. De onderzoekers benadrukken zelf dat grotere vervolgstudies nodig zijn.
Er zijn voorzichtige aanwijzingen dat positieve emoties ook samenhangen met biologische processen. In twee onderzoeken onder gezonde deelnemers bleek verwondering van verschillende positieve emoties het sterkst samen te hangen met lagere waarden van het ontstekingseiwit interleukine-6.
Dat is interessant, omdat langdurige ontstekingsactiviteit een rol kan spelen bij verschillende gezondheidsproblemen. Maar ook hier geldt: het onderzoek toont een samenhang, geen bewijs dat regelmatig naar de sterren kijken ontstekingen behandelt of ziekte voorkomt.
Verwondering is dus geen medicijn en kan professionele zorg niet vervangen. Het is eerder een mogelijke aanvulling: een toegankelijke manier om aandacht, perspectief en positieve emoties te stimuleren.
Nieuw onderzoek uit 2026 wijst daarnaast op een verband tussen verwondering en eenzaamheid. Zorgmedewerkers en deelnemers uit de algemene bevolking hielden 22 dagen een dagboek bij. Op dagen waarop zij meer verwondering dan gewoonlijk ervoeren, voelden zij zich gemiddeld minder eenzaam.
Een groter gevoel van verbondenheid met de omgeving verklaarde een deel van dat verband. Zelfs wanneer mensen alleen waren, kon verwondering hen dus het gevoel geven deel uit te maken van iets groters. Omdat het geen experiment was, kunnen de onderzoekers nog niet zeggen dat verwondering eenzaamheid rechtstreeks vermindert.
Het mooie is dat je deze emotie niet kunt afdwingen, maar er wel ontvankelijker voor kunt worden. Het gaat minder om de plek waar je bent dan om de aandacht waarmee je kijkt.
Maak bijvoorbeeld eens een korte wandeling zonder doel. Laat de telefoon in je jaszak en zoek bewust naar details: de vorm van een oude boom, de architectuur van een gebouw, een insect op een bloem of het patroon van licht op het water.
Ook kunst en muziek kunnen verwondering oproepen. Luister met volledige aandacht naar een muziekstuk, bekijk een schilderij langer dan je gewend bent of lees over een onderwerp waar je weinig van weet. Verwondering ontstaat niet alleen door schoonheid, maar ook door nieuwe ideeën en menselijk gedrag. Een verpleegkundige die rustig blijft in een moeilijke situatie, iemand die voor een ander opkomt of een buur die jarenlang voor zijn omgeving zorgt, kan minstens zoveel ontzag oproepen als een spectaculair landschap.
Een eenvoudige oefening is om jezelf eenmaal per dag deze vraag te stellen:
Wat heb ik vandaag gezien, gehoord of meegemaakt dat groter, mooier of wonderlijker was dan ik had verwacht?
Het antwoord hoeft niet indrukwekkend te klinken. Misschien was het de geur van regen, een vriendelijk gesprek of het besef hoeveel jaren een boom al op dezelfde plek staat.
Verwondering vraagt niet om geld, verre reizen of bijzondere prestaties. Ze vraagt vooral dat we af en toe stoppen met voorbijlopen. Want soms verandert de wereld niet doordat we ergens anders naartoe gaan, maar doordat we beter kijken.
