Verzekeraar Joost Kam (66) gooide het roer drastisch om; hij vond het tijd om bij te dragen aan een betere wereld. Samen met zijn vrouw Noes startte hij als vrijwillig stemacteur voor Passend Lezen (de voormalige Blindenbibliotheek), maar voor Joost smaakte dat naar meer. Zijn passie voor historie en persoonlijke verhalen leidde tot het bijzondere project ‘Wie ligt hier?’ Door middel van QR-codes op graven, struikelstenen en urnenmuren kunnen bezoekers direct de levensverhalen van overledenen beluisteren. Deze verhalen zijn ingesproken door Joost en Noes, inmiddels ondersteund door diverse collega’s waaronder Evert ten Napel. Nieuwsgierig naar zijn drijfveren ging ik met hem in gesprek.
Foto: Artizzl Media / Peter Nefkens
Joost, hoe ben je op het idee gekomen om ‘Wie ligt hier?’ te beginnen?
“Ik heb altijd al een grote belangstelling gehad voor geschiedenis, in het bijzonder die van de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Om die reden heb ik in Europa veel slagvelden en militaire begraafplaatsen bezocht. Het blijft indrukwekkend: al die grafstenen met namen van vaak nog jonge mensen, maar zonder het verhaal erachter.
Datzelfde geldt voor de begraafplaatsen bij mij in de buurt, in De Wijk en IJhorst. Hier liggen bemanningsleden van Australische en Canadese militaire vliegtuigen begraven die in de omgeving zijn neergestort. Dat wekte mijn nieuwsgierigheid. Ik ben op onderzoek uitgegaan en heb de verhalen achter deze namen gevonden.
In onze studio heb ik deze verhalen ingesproken en vervolgens op de Facebookpagina van Wie ligt hier? geplaatst. Bij de graven plaatste ik hardhouten paaltjes met een QR-code die direct linken naar de audiofragmenten. Zo worden de verhalen van de gesneuvelde militairen hoorbaar.
Later bedacht ik dat ik dit groter aan kon pakken met een volwaardige website. Niet alleen voor militairen en weggevoerde of vermoorde Joodse Nederlanders, maar ook voor particulieren. Op de website van Wie ligt hier? kan nu iedereen een in memoriam laten inspreken. Voor de duiding bij graven van militairen en bij Stolpersteine doen we dit gratis; voor particulieren vragen we een kleine vergoeding.”
Hoe belangrijk is het voor jou om dit te doen?
“Het in leven houden van de verhalen van hen die voor onze vrijheid gesneuveld zijn is cruciaal, zelfs meer dan tachtig jaar na dato. Het dient als een waarschuwing voor de huidige generatie. Daarnaast is het simpelweg mooi om de nieuwsgierigheid van bezoekers op een begraafplaats te kunnen bevredigen.”
Wat zou je graag op je eigen grafsteen willen zien staan?
“‘Ik deed ook maar wat.’”
Vind je het belangrijk om iets voor je medemens te doen?
“Jazeker. Noes en ik spreken als vrijwilligers al ruim vijf jaar boeken in voor Passend Lezen. Zo kunnen mensen met een leesbeperking op een laagdrempelige en voordelige manier toch boeken ‘lezen’.”
Hoe blijf je vitaal en fit, nu je eigenlijk met pensioen bent?
“Sinds een jaar hebben we een jonge hond, Jip. We hebben het geluk dat we aan de rand van een bos en natuurgebied wonen. Noes wandelt twee keer per dag ruim een uur met Jip en ik loop minimaal één keer per dag mee. Verder mountainbike ik wekelijks een rondje van dertig kilometer door het Staphorster bos met een vriend. Daarnaast geeft het opzetten van een nieuw bedrijf in een totaal andere branche me enorm veel energie. Ik moet mezelf af en toe afremmen om niet al mijn nieuwe ideeën en hervonden creativiteit direct achterna te jagen, maar ik blijf ambitieus.”
Wat dreef je om weer zo actief te worden?
“Ik was en ben nog steeds een ondernemer; ideeën komen in mijn ‘ADHD-brein’ vanzelf naar boven. Daarnaast vind ik het simpelweg vreemd om níét te werken.”
Heb je een levensmotto?
“If nothing goes right, go left.”
Zou je, met de kennis van nu, zaken in je leven of loopbaan anders hebben aangepakt?
“Ja, wellicht heel veel. Maar ondanks alle tegenslagen en twijfels heeft het me gebracht waar ik nu ben, en daar ben ik tevreden mee. Het zou makkelijker zijn geweest als ik in de jaren zeventig de diagnose ADHD had gekregen, maar dat bestond toen nog niet. Ik denk dat dit voor veel mensen van mijn generatie geldt. Toch zeg ik: blijf twijfelen en blijf onzeker. Dat dwingt je om jezelf uit te dagen en het de volgende keer nóg beter te doen.”
Wat doe je op een vrij moment?
“Lezen, films kijken, gamen, musea bezoeken, kamperen, de hond uitlaten en klussen in de tuin. En als het mooi weer is, maken we tochtjes in onze Saab cabrio. Never a dull moment!”
Heb je een boek dat je aanraadt?
“Een boek dat ik heb ingesproken voor de bibliotheek en veel indruk maakte, was Het onvergetelijke leven van Nard van Casper van Koppenhagen, over een man die dementeert. De laatste drie bladzijden kostten me een uur om in te spreken. Momenteel spreek ik In de geest van de nazi's van Laurence Rees in. Het boek laat pijnlijk goed zien hoe het in de jaren dertig mis ging en waarom we alert moeten blijven.”
Wat zijn je toekomstplannen?
“Van Wie ligt hier? een succes maken en veel boeken blijven inspreken, zowel commercieel als voor mensen met een leesbeperking. En persoonlijk hoop ik op kleinkinderen die ik mag zien opgroeien tot volwassenen.”
Wat wil je de lezers meegeven?
“Blijf je onzekerheden koesteren, daar leer je van. Wees je leven lang ambitieus, daar blijf je van groeien.”
Voor informatie kijk op www.wieligthier.nl
Meer interviews lezen van Mirjam met mensen met bijzondere verhalen?
