Er wordt minder gedronken, vooral door jongeren. Bier- en wijnproducenten zien hun afzet dalen en gezondheidsorganisaties waarschuwen steeds nadrukkelijker voor de risico’s van alcohol. Toch is het te vroeg om te spreken van een alcoholvrije samenleving. Wat verdwijnt, is vooral de vanzelfsprekendheid van het glas.
.jpg)
.png)
Een glas wijn bij het eten. Bier na het werk. Champagne bij een feest. Alcohol heeft lange tijd nauwelijks uitleg nodig gehad. Wie niet dronk, moest vaak vertellen waarom. Wie wel dronk, hoefde dat niet.
Dat lijkt langzaam om te draaien. Alcoholvrij bier staat niet meer weggestopt in een hoek van de supermarkt, maar krijgt hele schappen. Restaurants zetten alcoholvrije arrangementen op de kaart. Jongeren drinken minder dan eerdere generaties en de dagelijkse fles wijn maakt vaker plaats voor een drankje tijdens het weekend.
Is alcohol werkelijk bezig te verdwijnen? Of worden mensen alleen selectiever in wanneer, waarom en hoeveel ze drinken?
De beschikbare cijfers wijzen op een geleidelijke afname, niet op een plotselinge volksbeweging richting geheelonthouding.
Uit de Nederlandse Gezondheidsenquête en Leefstijlmonitor, uitgevoerd door het CBS in samenwerking met het RIVM en het Trimbos-instituut, blijkt dat in 2025 nog altijd 76,2 procent van de volwassenen weleens alcohol dronk. In 2014 was dat 81,3 procent. Ook zwaar drinken nam af: van 9,2 procent van de volwassenen in 2014 naar 6,7 procent in 2025. Dat is een duidelijke verschuiving, maar ruim driekwart van de bevolking drinkt dus nog steeds.
Een vergelijkbaar beeld komt naar voren uit Health at a Glance: Europe 2024 van de OESO. In 2022 werd in de EU gemiddeld tien liter pure alcohol per volwassene verkocht. Tussen 2010 en 2022 daalde dat gemiddelde met slechts 3 procent. In sommige landen nam de consumptie sterk af, terwijl zij elders juist steeg. Er is dus geen uniforme instorting van het alcoholgebruik.
Ook de Wereldgezondheidsorganisatie waarschuwt dat de vooruitgang beperkt is. Volgens de meest recente internationaal vergelijkbare cijfers dronk ongeveer twee derde van de volwassenen in de bredere Europese regio alcohol. De gemiddelde consumptie bedroeg 9,2 liter pure alcohol per volwassene per jaar, het hoogste niveau van alle WHO-regio’s.
De conclusie is dubbel. Er wordt minder gedronken, maar alcohol is nog lang geen randverschijnsel.
Merk je zelf dat je minder vaak drinkt dan vijf of tien jaar geleden? En is dat een bewuste beslissing, of is je dagelijkse leven simpelweg veranderd?
De duidelijkste omslag is zichtbaar onder jongeren. Het grote ESPAD-onderzoek volgt sinds 1995 het middelengebruik van vijftien- en zestienjarige scholieren. Aan de onderzoeksronde van 2024 deden 113.882 leerlingen uit 37 landen mee.
In de landen waarvoor een vergelijking over dertig jaar mogelijk was, daalde het aandeel jongeren dat ooit alcohol had gedronken van 88 procent in 1995 naar 74 procent in 2024. Het aandeel dat in de voorafgaande maand had gedronken, daalde van 55 naar 43 procent. Ook episodisch zwaar drinken — minstens vijf glazen bij één gelegenheid — nam af, van 36 naar 30 procent. Dat laatste is het laagste percentage sinds het begin van het onderzoek.
De cijfers laten geen alcoholvrije generatie zien. In 2024 had bijna driekwart van de ondervraagde jongeren alcohol geprobeerd en had 42 procent in de afgelopen maand gedronken. Maar de richting is duidelijk: alcohol speelt een kleinere rol dan vroeger.
Daar zijn verschillende verklaringen voor. Gezondheid, sport en slaap zijn belangrijker geworden. Wie zijn slaapkwaliteit op een horloge volgt, ziet direct wat een avond drinken doet. Ook controle speelt een rol. Een dronken moment kan worden gefilmd en jarenlang online blijven staan.
Daarnaast vindt een groter deel van het sociale leven buiten het traditionele café plaats. Jongeren hebben meer manieren om elkaar te ontmoeten en meer dranken om uit te kiezen. Niet drinken is daardoor minder opvallend geworden.
Misschien is dat de grootste verandering: niet alcohol verdwijnt, maar de sociale verplichting om mee te doen.
Zou jij op een feest evenveel drinken wanneer werkelijk niemand daarop let? Of wordt een deel van ons drinkgedrag nog altijd bepaald door de groep?
Alcoholvrij bier was lange tijd vooral een praktische oplossing voor automobilisten. De smaak was vaak matig en wie het bestelde, liet impliciet weten dat hij eigenlijk liever iets anders had gedronken.
Dat imago is grotendeels verdwenen. Brouwerijen investeren in alcoholvrije varianten, cafés bieden meerdere soorten aan en alcoholvrije cocktails worden steeds serieuzer genomen. Het gaat niet alleen om mensen die helemaal zijn gestopt. Veel consumenten drinken de ene keer alcohol en kiezen de andere keer voor een alternatief zonder alcohol.
Dat past bij een bredere verschuiving: mensen denken niet langer uitsluitend in de categorieën drinker en geheelonthouder. Ze kunnen op vrijdag wijn drinken, op zaterdag één cocktail nemen en doordeweeks alcoholvrij kiezen.
Voor producenten is dat ingrijpend. Een markt kan sterk krimpen zonder dat grote aantallen consumenten volledig stoppen. Wanneer miljoenen mensen iedere week twee of drie glazen minder drinken, loopt de totale verkoop snel terug.
De Internationale Organisatie voor Wijnbouw en Wijnbereiding, de OIV, beschreef in haar rapport over 2025 een sector die zich moet aanpassen aan een langdurig dalende consumptie. Volgens de organisatie spelen zowel economische druk als veranderende drinkgewoonten in volwassen wijnmarkten een rol. Tegelijkertijd maken droogte, hitte en andere klimaatomstandigheden de productie onzekerder.
De problemen van wijnboeren komen dus niet alleen door gezondheidscampagnes. Hogere prijzen, veranderende maaltijden, kleinere huishoudens en minder dagelijks gebruik tellen eveneens mee.
Zou je even gemakkelijk voor alcoholvrij kiezen wanneer smaak, uitstraling en prijs gelijk waren? Of is juist het verdovende of ontspannende effect onderdeel van wat je zoekt?
De sterkste verandering heeft misschien niet in de verkoopcijfers plaatsgevonden, maar in de gezondheidsboodschap.
Rode wijn werd lange tijd in verband gebracht met een gezond hart. In veel onderzoeken leek een J-vormige curve zichtbaar: zware drinkers hadden het hoogste risico op ziekte en sterfte, geheelonthouders leken eveneens iets slechter af en lichte drinkers kwamen als gezondste groep uit de bus.
Maar zulke onderzoeken hebben een belangrijk probleem. Het zijn bijna altijd observationele studies. Onderzoekers volgen mensen die zelf besluiten hoeveel zij drinken. Lichte drinkers verschillen daardoor mogelijk op allerlei andere punten van niet-drinkers. Ze kunnen een hoger inkomen hebben, gezonder eten, meer bewegen of betere toegang tot medische zorg hebben.
Ook worden voormalige drinkers soms bij de niet-drinkers ingedeeld. Daar kunnen mensen tussen zitten die vanwege ziekte of problematisch alcoholgebruik zijn gestopt. De groep geheelonthouders lijkt dan ongezonder, zonder dat de afwezigheid van alcohol daarvan de oorzaak is. Dit staat bekend als het sick-quitter-effect.
Een systematische review en meta-analyse uit 2023 in JAMA Network Open onderzocht 107 studies met samen ruim 4,8 miljoen deelnemers. Nadat de onderzoekers rekening hielden met onder meer voormalige drinkers en andere vormen van vertekening, vonden zij geen statistisch overtuigend lager sterfterisico bij incidentele of lichte drinkers dan bij mensen die hun hele leven niet hadden gedronken. Bij hogere consumptieniveaus nam het sterfterisico wel duidelijk toe.
Een umbrella review uit 2024 in het wetenschappelijke tijdschrift Addiction kwam tot een vergelijkbare waarschuwing. De auteurs bekeken 25 eerdere systematische reviews en concludeerden dat de uitkomst sterk afhing van de gekozen vergelijkingsgroep. Meer dan 70 procent van de beoordeelde reviews had voormalige drinkers niet goed uitgesloten, waardoor lichte drinkers ten onrechte gezonder konden lijken.
Dat bewijst niet dat een klein cardiovasculair voordeel onmogelijk is. Het betekent wel dat het oude advies om voor het hart dagelijks een glas rode wijn te drinken, wetenschappelijk onvoldoende stevig is.
Over de relatie tussen alcohol en kanker bestaat minder twijfel. Alcohol en het afbraakproduct acetaldehyde zijn door het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek geclassificeerd als kankerverwekkend voor mensen. Alcohol hangt oorzakelijk samen met minstens zeven soorten kanker, waaronder borst-, darm-, lever-, mond-, keel- en slokdarmkanker.
Een systematische review en meta-analyse uit 2023, gebaseerd op 139 cohortstudies, vond bij lichte drinkers geen statistisch significante stijging van het totale risico op alle vormen van kanker samen. Voor afzonderlijke kankersoorten was wel een verhoogd risico zichtbaar, met name voor borst-, darm- en slokdarmkanker. De onderzoekers vonden bovendien een duidelijk dosis-responsverband: naarmate de consumptie toenam, steeg het risico.
Dat onderscheid is belangrijk. De uitspraak dat er geen volledig veilige hoeveelheid alcohol bestaat, betekent niet dat één glas hetzelfde risico oplevert als tien glazen. Het betekent dat onderzoekers geen grens kunnen aanwijzen waaronder het extra risico gegarandeerd nul is.
De WHO benadrukt zelf dat ook lage consumptieniveaus gezondheidsrisico’s kunnen meebrengen, maar dat het grootste deel van de alcoholschade voortkomt uit langdurig zwaar drinken en het drinken van grote hoeveelheden bij één gelegenheid.
In juni 2026 trok de Nederlandse Gezondheidsraad op basis van het beschikbare onderzoek een strengere conclusie dan voorheen. De raad stelt dat er geen veilige ondergrens is, dat elke hoeveelheid alcohol het risico op zeven soorten kanker verhoogt en dat mogelijke gezondheidswinst door matig drinken onvoldoende is bewezen. De raad adviseert alcoholgebruik daarom te ontmoedigen en minder normaal te maken.
De wetenschappelijke boodschap is dus niet dat één glas onmiddellijk rampzalig is. De boodschap is dat alcohol geen gezondheidsproduct is, dat het risico stijgt naarmate iemand meer drinkt en dat een mogelijk beschermend effect van matig drinken veel onzekerder is dan vroeger werd gedacht.
Hoeveel risico vinden we aanvaardbaar voor iets waarvan we genieten? Beoordelen we alcohol anders dan suiker, rood vlees, autorijden of wintersport — en zo ja, waarom?
Gezondheid is niet de enige reden waarom mensen minder drinken. Alcohol in cafés en restaurants is duurder geworden. Een kater botst met werk, sport en zorgtaken. Mensen gaan minder vaak naar een vaste kroeg en hebben veel meer alternatieven.
Daarnaast verandert de sociale betekenis van nuchterheid. Wie vroeger een glas weigerde, kreeg vaak onmiddellijk vragen. Moest je nog rijden? Was je zwanger? Gebruikte je medicijnen? Had je een drankprobleem?
Langzaam wordt “nee, dank je” een volledig antwoord.
Dat is winst. Mensen krijgen meer ruimte om hun eigen keuze te maken. Maar de nieuwe gezondheidsmoraal kan eveneens doorslaan. Wanneer ieder glas als een teken van onverantwoordelijkheid wordt behandeld, ontstaat een nieuwe vorm van sociale druk.
De feiten rechtvaardigen voorzichtigheid, maar ook nuance. Er is sterk bewijs voor schade door zwaar en langdurig alcoholgebruik. Er is overtuigend bewijs dat alcohol kanker kan veroorzaken. Bij een lage consumptie zijn de absolute individuele risico’s kleiner, terwijl sommige vragen over totale sterfte en hart- en vaatziekten wetenschappelijk nog niet definitief zijn beantwoord.
Alcohol zal waarschijnlijk niet verdwijnen. Het is daarvoor te sterk verbonden met smaak, traditie, ontspanning, vieringen en sociale rituelen.
Wat wel verdwijnt, is zijn automatische plaats. Een diner hoeft niet meer vanzelf met wijn te beginnen. Een feest zonder alcohol wordt minder uitzonderlijk. Een avond uit hoeft niet te eindigen met dronkenschap en een alcoholvrij drankje vraagt steeds minder uitleg.
Dit is daarom niet het einde van alcohol. Het is het einde van een periode waarin drinken de standaard was en niet drinken de afwijking.
De interessantste vraag is niet of mensen helemaal zullen stoppen. De vraag is of zij alcohol voortaan bewuster zullen behandelen: niet als een noodzakelijk onderdeel van gezelligheid, maar als een keuze met zowel plezier als risico’s.
Waarom schenk je het volgende glas in? Omdat je er werkelijk van geniet, omdat het er nu eenmaal bij hoort, of omdat niemand heeft gevraagd of je misschien iets anders wilt?
