Hans houdt zijn telefoon vlak voor de webcam. Een grafiek vult het beeld, een rustige golvende lijn met hier en daar een heuveltje. "Dat was mijn ontbijt vanochtend. Havermout, blauwe bessen, een handje walnoten. Kijk, die piek is keurig. Vroeger nam ik 's ochtends boterhammen met jam. " Toen ging het zo." Hij maakt met zijn vinger een steile beweging omhoog. "Pas toen ik dat een paar weken achter elkaar zag gebeuren, dacht ik: oké, jam aan de jam."
.png)
Een gesprek met Hans (68) over diabetes type 2, zelfmeten en het gevoel weer aan het stuur te zitten. 'Het is geen rapportcijfer. 'Het zijn gewoon getallen.'
Hij rolt de mouw van zijn trui op en houdt zijn bovenarm voor de camera. Daarop, vlak boven de elleboog, een rond wit schijfje ter grootte van een muntstuk van twee euro. Een glucosesensor.
"Doet niets. Voel je niet. Hij meet doorlopend en zet het op mijn telefoon. Ik wist niet dat dit bestond. Mijn vader had het ook, diabetes, en die prikte zichzelf in zijn vingers. Eén keer 's ochtends, soms 's avonds. Stel je voor wat hij hier mee had gedaan."
Hans gaf veertig jaar les in wiskunde. Vijf jaar geleden kreeg hij de diagnose diabetes type 2. Volkomen geen verrassing voor hem, zegt hij. Zijn vader had het. Zijn oudere broer heeft het.
"In het voorjaar van 2021 zat ik tegenover de huisarts. Ze keek voor de derde keer naar mijn waarden op haar scherm. Ze zei: 'Hans, dit is geen verrassing voor jou, hè?' Nee, zei ik. Dat was het niet. Ik had het allang door. Maar zolang niemand het hardop had gezegd, hoefde ik er niets mee. "Dat klinkt heel kinderachtig, en dat was het ook."
Hans staat zeker niet alleen op dat moment van uitstel. Volgens cijfers van het RIVM zijn er in Nederland ruim 1,1 miljoen mensen bij de huisarts bekend met diabetes type 2. Het Diabetes Fonds schat dat daar nog eens vierhonderdduizend Nederlanders bij komen die de ziekte hebben zonder het te weten. Voor mensen boven de 45 ligt de kans om de diagnose ooit te krijgen rond één op de drie.
"Eén op de drie". Ik leerde mijn klassen statistiek. Eén op de drie betekent: kijk om je heen op de bingoavond en tel even mee. Ik denk dat veel mensen van mijn leeftijd het stilletjes weten of vermoeden, maar er niet over praten. "Bij ons thuis was diabetes ook een soort huisgenoot waar niemand het over had."
Hans is geneigd, vertelt hij, om dingen voor zichzelf te willen begrijpen. Toen de diagnose er eenmaal lag, las hij zich in. Wat hem opviel was hoeveel misverstanden er rond diabetes type 2 leven, ook bij hemzelf.
"Mensen denken bij diabetes meteen aan spuiten." Bij type 2 is dat lang niet altijd nodig. Ik gebruik geen insuline. Mijn lijf maakt zelf nog gewoon insuline aan, alleen reageert het er minder goed op. Het luistert slecht, zeg ik altijd. Dat is wat anders dan type 1, waar het lichaam helemaal niets meer aanmaakt. "Dat onderscheid wordt vaak vergeten."
In het kort: bij diabetes type 2 reageert het lichaam minder gevoelig op insuline. Daardoor blijft er meer glucose in het bloed circuleren dan gezond is, beschrijft het Diabetesfonds. Het verraderlijke is dat het zich vaak langzaam ontwikkelt en in de beginfase weinig klachten geeft. Een langdurig verhoogde bloedsuikerspiegel kan op termijn schade aanrichten aan bloedvaten en zenuwen, met als gevolg een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, oogproblemen, nierschade en zenuwklachten.
In de eerste maanden voelde hij zich vooral schuldig.
"Ik dacht: dit heb ik aan mezelf te danken." Te lang gezeten, te veel zoetigheid, te weinig fietsen. En dat klopt deels ook. Maar mijn vader rookte niet, was niet dik, werkte zijn hele leven buiten in de tuinbouw. Die kreeg het ook. Aanleg speelt mee. Leeftijd ook. "En dat hele gedoe rond schuld en boete, dat helpt niemand."
Daar heeft hij gelijk in. In de medische literatuur wordt diabetes type 2 al lang niet meer als puur een leefstijl ziekte gezien. Genetische aanleg, leeftijd en sociale omstandigheden spelen minstens zo'n grote rol als individueel gedrag. Tegelijk biedt leefstijl wel ruimte voor verbetering, ook na de diagnose. Sinds enkele jaren wordt de Gecombineerde Leefstijlinterventie vergoed vanuit het basispakket van de zorgverzekering. Deelnemers krijgen twee jaar lang begeleiding op het gebied van voeding, beweging, slaap en stress. Inmiddels hebben er meer dan 120.000 mensen aan deelgenomen, meldt Voeding Leeft. De resultaten zijn opvallend consistent: gewichtsverlies, meer energie, een hogere kwaliteit van leven, ook bij mensen die al medicatie gebruiken.
Hans deed mee aan zo'n traject in 2022.
"Het hielp me, maar niet op de manier die ik had verwacht." Het ging niet zozeer om wat ik niet meer mocht. Het ging om beter begrijpen wat mijn lichaam nodig had. "En om eerlijk te zijn: dat ben ik daarna pas écht gaan zien toen ik die sensor kreeg."
In 2023 opperde zijn diabetesverpleegkundige om eens te kijken naar continue glucosemeting met een sensor.
"Ze kende me toen al een tijdje." Ze wist dat ik wiskunde heb gegeven. Ze zei: 'Hans, jij gaat dit leuk vinden.' "En ze had gelijk."
In zijn vaders tijd ging zelfmeten met een vingerprik: één momentopname per keer, vaak één tot twee keer per dag. Een sensor meet doorlopend, vierentwintig uur per dag. De gegevens verschijnen direct op de smartphone. Internationale richtlijnen, waaronder de ADA Standards of Care 2025 en 2026, adviseren inmiddels om continue glucosemeting ook te overwegen voor mensen met diabetes type 2 die geen insuline gebruiken, wanneer het inzicht hen kan helpen om hun gezondheid beter te begrijpen.
"De eerste week was ik er een beetje gek mee." Ik keek elke twintig minuten. Mijn vrouw vroeg of ik op Instagram zat. Nee, zei ik, ik kijk naar mezelf."
"Een paar dingen waarvan ik dacht dat ze prima waren, gingen helemaal niet goed. Witte rijst, daar ging ik mee de lucht in. Volkoren rijst was rustiger, basmati nog rustiger. Maar ook: pasta na een werkdag waarop ik niets had gewandeld, gaf een grotere piek dan dezelfde pasta op een dag waarop ik 's ochtends had gesukkeldraft. Hardlopen kan ik dat niet meer noemen, hè."
Hij heeft een eigen handleiding aangelegd. Yoghurt met alleen fruit: niet zo goed. Yoghurt met fruit en noten: veel beter. Een wandeling van een kwartier na het avondeten scheelt de helft van de piek. Een slechte nacht slaap: zijn nuchtere waarde de volgende ochtend hoger, ongeacht wat hij at. Stress, zonder eten: ook een uitslag.
"Ik had een keer een gedoe met mijn schoonzoon, een telefoongesprek, niet leuk." Ik had niet gegeten. Ik kijk een uur later op mijn telefoon en ik dacht: dat lieg je niet. Stress doet iets. "Ik wíst dat dat zo was, maar nu zág ik het."
Wat hem het meest heeft verbaasd, is hoe meten hem niet heeft opgejaagd, maar juist heeft gerustgesteld.
"Ik had me vooraf een beeld gevormd van hoe het zou zijn." Ik dacht: ik ga voortdurend op mijn telefoon kijken en me elke keer rot voelen als er een piekje is. Maar zo is het niet gegaan. Het tegenovergestelde gebeurde. Ik zag dat mijn lijf reageert op wat ik doe, en dat ik dingen kan doen waar het rustiger van wordt. Dat geeft rust. "Het geeft me het gevoel dat ik weer een beetje aan het stuur zit."
Hij waarschuwt wel. Voor sommige mensen werkt het juist andersom.
"Mijn buurvrouw heeft het ook geprobeerd, na een gesprek met mij. Ze werd er onrustig van. Elke piek voelde voor haar als een fout. Ze is ermee gestopt en dat is goed. Het moet bij je passen. Maar ik heb het zelf moeten leren afkijken. In het begin dacht ik: ik wil zo min mogelijk pieken. Dat is een rapportcijfer houding. Mijn diëtist heeft me daar vrij snel uit gehaald. Een piek is geen cijfer. Het is gewoon: dit at je, en dit deed je lichaam ermee. Daar leer je van."
Hij draagt de sensor inmiddels niet meer continu. Een paar keer per jaar, twee of drie weken, om te kijken of hij nog op koers ligt. Of als hij iets nieuws probeert. Vorig jaar op vakantie in Spanje, waar zijn vrouw en hij voor het eerst sinds lange tijd alle maaltijden buitenshuis aten.
"Daar heb ik veel van geleerd." De Spaanse keuken zit vol olijfolie, vis, bonen en salades, daar wordt mijn lichaam blij van. Eén keer paella, ja, dan ga ik omhoog, maar dat hoort erbij. "Ik ga op vakantie, ik ga niet leven als een kluizenaar."
In 2024 vernieuwde het Nederlands Huisartsen Genootschap zijn richtlijn voor diabetes type 2. Daarin staat niet alleen de bloedsuiker centraal, maar ook het risico op hart- en vaatziekten. Voor mensen met meerdere risicofactoren wordt eerder gestart met moderne medicatie, deels omdat sommige van die middelen ook hart en nieren beschermen, schrijft het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde.
"Mijn huisarts zei: 'We kijken niet alleen naar je suiker, we kijken naar het hele plaatje.'" Dat vond ik prettig. Niet één getal dat over je oordeelt."
"Niet alles tegelijk". Dat houdt niemand vol. En vraag je huisarts om uitleg, niet alleen om medicatie. Ik heb in het begin te weinig gevraagd. Ik dacht dat ik het allemaal moest weten of helemaal niet. "Onzin natuurlijk."
Hij denkt even na.
"En durf naar jezelf te kijken." Niet om jezelf te beoordelen. Gewoon om te zien wat er gebeurt. Ik gaf vroeger les en ik zei tegen mijn leerlingen: een grafiek liegt niet, maar hij oordeelt ook niet. Hij is. Zo zie ik het zelf nu ook. Het is mijn lichaam, het zijn mijn getallen. "Daar kan ik van leren of niet, dat ligt aan mij."
Hans zwaait nog naar de camera. Achter hem de boekenkast met ringbanden waarin hij ooit zijn lessen heeft uitgewerkt. Zijn telefoon ligt nog op het bureau. De grafiek staat er nog op.
Tijdens het webinar Zicht op suiker bespreken we de nieuwste inzichten rond diabetes type 2, leefstijl en glucosemonitoring. In heldere taal komt aan bod wat er in het lichaam gebeurt, en hoe meten kan helpen om patronen te herkennen. Voor iedereen die meer wil weten over zijn gezondheid, en de mogelijkheden om daar zelf invloed op uit te oefenen.
[Aanmelden voor het webinar →]
Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Abbott, aanbieder van de FreeStyle Libre glucosesensor. De achternaam van Hans is bij de redactie bekend.
