Het is alweer heel wat jaren geleden dat ik – tussen al die vele toeristen – de bekende kaasmarkt in Alkmaar met eigen ogen zag en ik vond het geweldig leuk om te zien hoe de kaasdragers met hun berries over de Markt achter elkaar holden. Maar Alkmaar heeft nog veel meer te bieden; het is een genot om deze stad met al haar grachten en talloze historische gevels te ontdekken. Veel monumentale panden hebben een ANWB-informatiebord naast de voordeur, zodat je zelf kunt lezen wat de geschiedenis van het huis is.
Het Stedelijk Museum is – samen met de bibliotheek en theater De Vest - gevestigd in een nieuw cultuurgebouw, ontworpen door het Delftse architectenbureau Mecanoo. Bij de entree hangt een prachtig tegeltableau uit 1884 dat oorspronkelijk op de Waag was bevestigd, maar niet bestand bleek tegen weersinvloeden. Het tableau toont de stedenmaagd als symbool van Alkmaar. Het museum heeft een omvangrijke collectie moderne Nederlandse kunst uit de periode 1900 tot 1955. In deze collectie bevinden zich ruim 280 schilderijen die zijn gemaakt door kunstenaars die in en rond Bergen woonden en werkten, zoals Leo Gestel, Piet Wiegman en Charley Toorop.
Tot en met 13 september 2026 is in het museum een bijzondere tentoonstelling met schilderijen van Leo Gestel (1881-1941) en Gustave De Smet (1877-1943). Beide schilders raakten innig bevriend toen de Vlaamse De Smet in 1914 bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog naar Nederland vluchtte. De Smet werd in die tijd beïnvloed door het werk van Gestel en de Bergense School. Tien jaar later - De Smet woonde inmiddels weer in Vlaanderen - verbleef Gestel tijdens een crisis in zijn huwelijk twee jaar bij De Smet. De expositie laat duidelijk het verschil zien van de stijl van beide schilders, zoals de ‘Zittende vrouw’ van De Smet en ‘Vrouw tussen bloemen’ van Gestel, of de ‘Bloemen in gemberpot’ van Gestel en het ‘Bloemstilleven’ van De Smet.
De vaste tentoonstelling toont een uitgebreide collectie schilderijen van de Bergense School. En wie ooit eens in Bergen is geweest, kent ’t Oude Hof wel. Alle kunstenaars van de Bergense School hebben deze zeventiende-eeuwse villa aan de Eeuwige Laan geschilderd. Een mooi voorbeeld daarvan is het schilderij van Matthieu Wiegman (1886-1920). En uiteraard zie je hier ook een schilderij met als onderwerp de Kaasmarkt. Charley Toorop schilderde in 1932 de kaasdragers op het Waagplein in actie, waardoor het lijkt alsof zij dit tafereel direct ter plekke vastlegde, maar in werkelijkheid liet zij de kaasdragers poseren in haar atelier in Bergen.
In het souterrain is een vaste tentoonstelling over Alkmaar, zoals het schilderij het ‘Beleg van Alkmaar’ in 1573 van Herman ten Kate (1822-1891). Van 10 oktober 2026 tot en met 28 februari 2027 vindt er de tentoonstelling “Pé Okx en het veranderende landschap” plaats. De Noord-Hollandse beeldend kunstenaar Okx (1951) deelt met de middeleeuwse kunstschilder Jan van Scorel, geboren in Schoorl in 1495, zijn visie op de strijd tegen het water. Van Scorel had aan het einde van zijn leven een plan bedacht voor de bedijking van het voormalige watergebied de Zijpe in Noord-Holland. Okx neemt je in zijn tentoonstelling mee naar het hedendaagse landschap.
Geniet na afloop van iets lekkers in het museumcafé, ook open zonder toegangskaartje. Even verderop is Stadskaffee Laurens, een mooie brasserie, gevestigd in een voormalig politiebureau uit 1935, tegenover de middeleeuwse Grote of Sint-Laurenskerk. Veel van het oorspronkelijke interieur is bewaard gebleven, zoals het trappenhuis met tegeltableaus met het wapen van Alkmaar, en drie glas-in-loodramen met zon, maan en ster. Met mooi weer zit je fijn op het grote terras aan het Kerkplein. Ik koos voor een overheerlijke huisgemaakte appeltaart bij mijn cappuccino.
Na afloop nam ik nog even een kijkje in de Sint-Laurenskerk. De kerk heeft twee wereldberoemde orgels waarop in de zomerconcerten worden gegeven. Er is ook een uitgebreide permanente tentoonstelling met uitleg over de kerk via digitale schermen en teksten. Heel bijzonder is het beschilderde gewelf 'Het Laatste Oordeel' dat wordt toegeschreven aan de Nederlandse schilder Jacob Cornelisz van Oostsanen (1475-1533).
Nog een mooi museum in Alkmaar is het Hollands Kaasmuseum, sinds 1983 gevestigd in het veertiende-eeuwse historische Waaggebouw aan het Waagplein. Op het plein wordt al sinds 1593 de Kaasmarkt gehouden. Traditiegetrouw wordt met het luiden van de kaasbel iedere vrijdagmorgen (van 10.00 tot 13.00 uur) van eind maart tot eind september het seizoen geopend voor de kaasdragers. Op vrijdag wordt er ook een gezellige ambachtsmarkt gehouden met een braderie op het Waagplein. In het museum vind je uiteraard alles over de geschiedenis van kaas en de kaashandel. Ook zie je allerlei voorwerpen die te maken hebben met de bereiding van zuivel; deze voorwerpen zijn in bruikleen van het Zuivelarchief.
Stedelijk Museum Alkmaar, Canadaplein 1, Alkmaar
Stadskaffee Laurens, Kerkplein 9, Alkmaar
Grote Sint-Laurenskerk, Koorstraat 2, Alkmaar
Hollands Kaasmuseum, Waagplein 2, Alkmaar
Meer museumtips lezen van Ellie die ze schreef voor Proudies?
