Een fiets met twee verschillende wielen. Een hond die ook een tafel zou kunnen zijn. Wie iets probeert te onthouden, heeft aan zo’n onbeholpen schets mogelijk meer dan aan een keurig overgeschreven woord. Onderzoek naar tekenen en geheugen geeft een goede reden om het potlood weer eens te pakken. Het resultaat hoeft nergens aan de muur.
.png)
Vraag een groep volwassenen om te tekenen en iemand zegt vrijwel onmiddellijk dat hij het niet kan. Meestal bedoelt diegene: het lijkt niet genoeg. Een getekende stoel moet op een echte stoel lijken, liefst met alle poten op de juiste plaats. Anders telt het niet.
Voor een geheugensteuntje is dat een merkwaardige eis. Je boodschappenlijstje hoeft ook geen literatuur te zijn. De tekening heeft een andere taak: jou helpen iets vast te houden. Of iemand anders onder de indruk is van je perspectief, doet er weinig toe.
Psychologen Melissa Meade, Jeffrey Wammes en Myra Fernandes van de Canadese University of Waterloo onderzochten tekenen als manier om informatie te onthouden. In hun onderzoek uit 2018 vergeleken ze verschillende leermethoden bij jongere en oudere volwassenen. Deelnemers schreven woorden op, tekenden wat die woorden voorstelden of noteerden kenmerken. Later werd getest wat ze zich herinnerden.
Getekende woorden bleven beter hangen dan opgeschreven woorden. Ook de oudere deelnemers hadden er baat bij. Volgens de onderzoekers kan dat komen doordat tekenen verschillende handelingen samenbrengt: je bedenkt wat een woord betekent, kiest een vorm en voert die met je hand uit. De kwaliteit van het plaatje bleek daarbij geen doorslaggevend bezwaar.
Dat is een aantrekkelijke gedachte voor iedereen die bij tekenen nog het oordeel van een schooldocent hoort. Je hoeft eerst niets in te halen.
Een latere studie van Rebecca Ovalle-Fresa en Corinna Martarelli maakt het beeld preciezer. Zij onderzochten in drie experimenten samen 101 oudere en 100 jongere deelnemers. Het artikel verscheen online in 2024 in Memory & Cognition.
De opdracht ging over woordparen. Deelnemers maakten één tekening waarin beide woorden voorkwamen, of schreven de woorden herhaaldelijk op. Daarna volgde een herkenningstest. Tekenen hielp de oudere groep bij het herkennen van de afzonderlijke woorden. Het hielp hen niet aantoonbaar beter onthouden welke woorden bij elkaar hoorden. Jongere deelnemers hadden bij beide taken voordeel.
Een voorwerp herkennen en weten waarmee het verbonden was, zijn dus verschillende opgaven. Dat beperkt de grote belofte die je gemakkelijk boven dit soort onderzoek zet. Deze experimenten laten geen algemene verbetering van het geheugen zien. Evenmin bewijzen ze dat een dagelijkse tekening dementie voorkomt.
Je kunt de gedachte achter het onderzoek eenvoudig thuis uitproberen. Kies een paar concrete dingen die je wilt onthouden en maak er kleine schetsen van. Bijvoorbeeld de spullen die je voor een uitstapje klaar wilt leggen. Een bril, een broodje, een paraplu. Schrijf er gerust een woord bij als je paraplu anders voor een paddenstoel wordt aangezien.
Leg het papier daarna weg en kijk later wat je nog weet. Dit is een eigen probeersel, geen geheugentest. Een slechte score zegt niets over je gezondheid. Het interessante is of de werkwijze je bevalt en of je merkt dat sommige beelden gemakkelijker terugkomen dan woorden.
Begin bij onschuldige informatie. Voor afspraken, medicijnen of andere zaken die echt op tijd moeten gebeuren, houd je je gewone agenda en herinneringen aan. De tekening komt erbij.
Een schets kan ook een manier zijn om na een museumbezoek iets vast te leggen. Welk detail viel je op? De gebogen rug van een figuur, een vreemd oor aan een kan, een stoel die nauwelijks op zijn poten lijkt te staan. Of dat je herinnering even sterk helpt als de onderzochte woordtaken, weten we niet. Je kunt het wel gebruiken als aanleiding om nog even bij dat ene detail te blijven.
Neem daarvoor gewoon de pen die al op tafel ligt. Nieuw tekenmateriaal is verleidelijk, maar brengt ook verwachtingen mee. Voor je het weet heb je een doos van 36 potloden gekocht en moet je ineens iemand worden die tekent.
Voorlopig volstaat een scheve stoel. Als jij weet welke stoel het is, heeft hij al iets gedaan.
Begin met drie tot vijf eenvoudige voorwerpen. Teken ze op je eigen manier en houd belangrijke afspraken daarnaast gewoon schriftelijk of digitaal bij. De besproken studies gaan over specifieke geheugentaken, niet over een behandeling of een bewezen dagelijks trainingsprogramma.
Onderzoek uit 2018 in Experimental Aging Research
University of Waterloo over tekenen en onthouden
Onderzoek naar losse woorden en woordparen in Memory & Cognition
