Riz Ahmed speelt slim met de vraag wie James Bond mag zijn

Tussen de vele kandidaten die de afgelopen jaren zijn genoemd, bevinden zich ook Britse acteurs met Aziatische wortels, onder wie Dev Patel, Henry Golding en Riz Ahmed. Hun namen roepen telkens opnieuw dezelfde discussie op: kan James Bond ook iemand zijn die niet wit is? Voor sommigen is dat een vanzelfsprekende ontwikkeling; voor anderen lijkt elke verandering aan het iconische personage bijna heiligschennis. Riz Ahmed koos ervoor om die discussie niet te beantwoorden met een plechtig interview of een politiek statement, maar met iets wat hem misschien nog beter ligt: satire.

In de comedyserie Bait speelt Ahmed Shah Latif, een acteur die op papier misschien precies het soort kandidaat lijkt waar de filmwereld naar zoekt. Hij is Brits, charismatisch, talentvol en krijgt de kans auditie te doen voor de rol van een wereldberoemde geheim agent die wel erg sterk aan James Bond doet denken. Maar wie verwacht dat Shah zich met soepele zelfverzekerdheid door die auditie beweegt, komt bedrogen uit. Hij is onzeker, ongemakkelijk, snel uit het veld geslagen en beschikt bovendien over een bijna indrukwekkend vermogen om zijn eigen kansen te verprutsen. Wanneer het moment daar is om zich te bewijzen, doet hij dat dan ook op de meest desastreuze manier denkbaar.

Dat uitgangspunt levert veel komische momenten op, maar Bait is meer dan alleen een grappige serie over een acteur die zijn grote kans verpest. Onder de humor zit een slimme reflectie op de manier waarop de entertainmentindustrie omgaat met afkomst, identiteit en representatie. Zodra een acteur als Riz Ahmed in verband wordt gebracht met een rol als James Bond, gaat het gesprek zelden uitsluitend nog over zijn acteertalent. Vrijwel meteen wordt hij onderdeel van een groter debat. Is hij geschikt? Is het publiek er klaar voor? Is een gekleurde Bond nog wel Bond? Het zijn vragen die veel zeggen over de verwachtingen die nog altijd aan bepaalde rollen, en aan bepaalde lichamen, worden gekoppeld.

Juist daarom is de keuze om van die speculaties een comedy te maken zo raak. Ahmed draait de situatie om. In plaats van zichzelf neer te zetten als serieuze kandidaat voor de smoking en de Aston Martin, creëert hij een alter ego dat bijna opzettelijk ongeschikt lijkt voor de rol. Shah Latif is geen gladde actieheld, maar een man die voortdurend over zijn eigen voeten struikelt, figuurlijk en soms bijna letterlijk. Daarmee ondermijnt Ahmed niet alleen de mythe van de perfecte filmster, maar ook de vaak ongemakkelijke blik waarmee makers en publiek naar acteurs van kleur kijken. Zij moeten niet alleen goed zijn, maar ook bewijzen dat zij een hele symbolische lading kunnen dragen.

De kracht van Bait zit in die dubbele laag. Aan de oppervlakte is het een geestige, soms pijnlijk herkenbare komedie over ambitie, faalangst en de vernederingen van het acteursbestaan. Daaronder stelt de serie vragen over wie er toegang krijgt tot iconische rollen en welke verwachtingen daarbij horen. Shah Latif hoeft niet eens daadwerkelijk James Bond te worden om het punt duidelijk te maken. Alleen al het feit dat hij voor zo’n rol in aanmerking komt, zet een hele machine in beweging van aannames, projecties en oordelen.

Riz Ahmed is bij uitstek de acteur om zo’n verhaal te vertellen. In zijn loopbaan heeft hij al vaak bewezen dat hij zich niet gemakkelijk in één hokje laat plaatsen. Hij brak door met intense, serieuze rollen, onder meer in The Night Of en Sound of Metal, maar heeft ook een sterk gevoel voor ritme, ironie en culturele observatie. In Bait gebruikt hij die kwaliteiten op een lichtere, maar niet minder scherpe manier. Zijn spel is precies goed gedoseerd: Shah is klungelig, maar nooit een karikatuur; kwetsbaar, maar niet zielig; ambitieus, maar tegelijk bang voor wat succes van hem zou kunnen eisen.

Die combinatie maakt hem een aantrekkelijk hoofdpersonage. Je ziet onmiddellijk waarom hij zijn kansen verpest, maar je gunt hem toch dat hij ze krijgt. Dat is belangrijk, want zonder sympathie zou Bait al snel alleen een oefening in satire worden. Nu krijgt de serie ook iets menselijks. Shah wil niet per se een symbool zijn. Hij wil gewoon werken, gezien worden, slagen. Alleen wordt hij voortdurend geconfronteerd met de manier waarop anderen hem lezen: als mogelijke doorbraak, als cultureel statement, als risico, als projectiescherm.

Daarin raakt Bait aan iets dat verder gaat dan de Bond-discussie alleen. Veel mensen kennen het gevoel dat zij niet enkel op hun eigen prestaties worden beoordeeld, maar ook op wat zij zogenaamd vertegenwoordigen. Voor acteurs van kleur geldt dat in Hollywood en de Britse filmwereld al helemaal. Een rol is zelden zomaar een rol; een castingkeuze wordt al snel gezien als bewijs van vooruitgang, of juist als provocatie. Bait toont hoe vermoeiend en absurd dat kan zijn, zonder ooit zwaar op de hand te worden.

Ook de titel is goed gekozen. Bait betekent aas, lokmiddel. En dat is precies wat de serie doet: ze lokt de kijker naar binnen met het herkenbare haakje van “Riz Ahmed als mogelijke Bond”, om vervolgens een veel interessanter verhaal te vertellen over roem, onzekerheid en de prijs van zichtbaarheid. Wie alleen komt voor een luchtige parodie op 007, krijgt die zeker, maar vindt daarachter een scherpere observatie van de industrie waarin zulke fantasieën ontstaan.

De serie profiteert bovendien van het plezier waarmee Ahmed met zijn eigen imago speelt. Hij weet heel goed hoe hij door het publiek wordt gezien: als intelligente, geëngageerde acteur, als vertegenwoordiger van een nieuwe generatie Britse sterren, als iemand die vaak in verband wordt gebracht met thema’s als diversiteit en maatschappelijke verandering. In Bait neemt hij die publieke persona en zet hij haar net genoeg scheef om er comedy uit te halen. Dat maakt de serie zelfbewust, maar niet zelfingenomen. Ahmed lacht niet alleen om de wereld om hem heen, maar ook om zichzelf.

Daarmee past Bait in een bredere traditie van komedies over de absurditeit van beroemdheid en de verwachtingen van de amusementsindustrie. Toch heeft de serie een geheel eigen toon, juist doordat het onderwerp zo specifiek is. James Bond is immers niet zomaar een filmrol. Hij is een cultureel monument, een fantasiebeeld van mannelijkheid, Britse klasse en onaantastbare cool. Door een onzekere acteur met Aziatische wortels tegenover dat beeld te plaatsen, ontstaat vanzelf spanning. En uit die spanning haalt Bait zijn beste momenten.

Wat de serie bijzonder maakt, is dat zij geen simpel antwoord geeft op de vraag wie de nieuwe Bond zou moeten worden. Ahmed lijkt ook niet geïnteresseerd in een pleidooi vóór of tegen een specifieke keuze. Veel interessanter vindt hij de vraag waarom die keuze zoveel losmaakt. Waarom kan een fictief personage zo’n sterke emotionele reactie oproepen? Waarom wordt verandering vaak meteen gezien als verlies? En waarom moeten acteurs uit minderheidsgroepen zo vaak een heel gesprek over identiteit meedragen, nog voordat zij überhaupt een scène hebben gespeeld?

Door die vragen te verpakken in comedy, blijft Bait toegankelijk. De serie is licht, snel en vaak erg grappig, maar heeft genoeg diepgang om na afloop nog wat langer over na te denken. Dat is misschien wel haar grootste verdienste. Ze laat zien dat humor niet het tegenovergestelde hoeft te zijn van ernst, maar juist een manier kan zijn om gevoelige onderwerpen open te breken.

Voor wie vooral benieuwd is naar de toekomst van James Bond, biedt Bait geen definitief antwoord. Voor wie graag kijkt naar slimme televisie die iets zegt over de tijd waarin we leven, is de serie des te interessanter. Riz Ahmed bewijst opnieuw dat hij een van de meest veelzijdige acteurs van zijn generatie is: moeiteloos in drama, overtuigend in satire en altijd nieuwsgierig naar de verhalen die achter de oppervlakkige headlines schuilgaan.

Bait is daarmee een bijzonder geslaagde serie: grappig, scherp, actueel en met precies genoeg zelfspot om haar onderwerp niet te zwaar te maken. Een komedie over een mislukte auditie, maar vooral over de verwachtingen die we aan sterren, helden en representatie verbinden.

‍