In Museum De Lakenhal in Leiden staat deze winter geen beroemde kunstenaar centraal, maar een probleem uit de kunstgeschiedenis. Een oeuvre van hoge kwaliteit, duidelijk uit de omgeving van Rembrandt, maar zonder maker. De schilder staat bekend als Meester I.S. Meer weten we niet zeker.
.png)
De tentoonstelling brengt voor het eerst een groot deel van het oeuvre bijeen en is het resultaat van jarenlang internationaal onderzoek. Kunsthistorici probeerden via stijlvergelijking, materiaalonderzoek en herkomstgeschiedenis te achterhalen wie deze kunstenaar was en waar hij werkte. Ondanks nieuwe inzichten blijft zijn naam voorlopig een open vraag.
Aan Meester I.S. worden ongeveer vijfentwintig tot dertig schilderijen toegeschreven. Hij werkte waarschijnlijk in de periode circa 1630 tot midden zeventiende eeuw, precies in de jaren waarin ook Rembrandt, Jan Lievens en Gerrit Dou actief waren in Leiden. Zijn schilderijen sluiten technisch aan bij de Leidse fijnschilders: kleine panelen, zorgvuldig opgebouwd licht en een nauwkeurige weergave van huid en stof.
Toch wijkt hij ook af van zijn tijdgenoten. Zijn modellen dragen vaak bontkragen en oost-Europese kledingstukken die niet direct passen bij de Hollandse context. Daardoor vermoeden onderzoekers dat hij mogelijk een migrant was of iemand die zich tijdelijk in Leiden vestigde. Zijn nationaliteit blijft onbekend. Zelfs over zijn geslacht bestaat geen absolute zekerheid, al suggereren vermoedelijke zelfportretten dat het waarschijnlijk een man betreft.
Zijn werk werd lange tijd aan andere kunstenaars toegeschreven, vooral aan Jan Lievens. Pas in de twintigste eeuw ontstond het idee dat het om één afzonderlijke schilder ging. Recent onderzoek bracht bovendien nieuwe werken aan het licht en versterkte het vermoeden dat het om een zelfstandige kunstenaar uit Rembrandts directe omgeving gaat.
De tentoonstelling toont zestien schilderijen uit internationale collecties. De meeste zijn zogenoemde tronies, karakterstudies van anonieme modellen. Het zijn geen portretten van opdrachtgevers, maar studies van expressie en licht. De gezichten worden zeer realistisch weergegeven: rimpels, wallen en asymmetrie zijn zichtbaar en niet gecorrigeerd.
Door de schilderijen naast werk van Rembrandt, Gerrit Dou en Jan Lievens te tonen, wordt duidelijk dat Meester I.S. geen leerling of kopieerder was, maar een zelfstandige schilder binnen dezelfde artistieke omgeving. Zijn werk is minder dramatisch dan dat van Rembrandt en minder verfijnd dan dat van Dou, maar opvallend direct en observerend.
De tentoonstelling laat zien hoe kunstgeschiedenis werkt. Veel schilderijen worden eerst aan bekende namen gekoppeld, waarna later blijkt dat er een andere maker achter zit. In dit geval is het omgekeerd: een groep schilderijen vormt duidelijk één oeuvre, maar zonder bekende kunstenaar.
Daardoor ontstaat een zeldzame situatie waarin het werk centraal staat zonder biografisch kader. Je kijkt naar kwaliteit, techniek en stijl zonder dat reputatie of kunstenaarsmythe het oordeel beïnvloedt. Het onderzoek rond Meester I.S. laat bovendien zien hoe actief het vakgebied nog altijd is; ook in de zeventiende eeuw duiken nog nieuwe kunstenaars op.
Tentoonstelling: Meesterlijk Mysterie – Over Rembrandts raadselachtige tijdgenoot
Locatie: Museum De Lakenhal, Leiden
Periode: 11 oktober 2025 t/m 8 maart 2026
Openingstijden: dinsdag t/m zondag 10.00–17.00
Tickets: €16 en geldig voor het hele museum
De tentoonstelling biedt geen definitief antwoord op de vraag wie I.S. was, maar maakt wel duidelijk dat hij een volwaardige plaats verdient naast de bekende Leidse meesters uit de zeventiende eeuw. Dat alleen al maakt het tot een van de interessantere kunsthistorische presentaties van dit moment.
