De afspraak staat in je hoofd. Tot de deurbel gaat, je iemand terugbelt en het ineens woensdagmiddag is. Onderzoekers van UCL en de Universiteit van Genève laten zien waarom geheugensteuntjes een verstandige keuze kunnen zijn. Ook als je vindt dat je het zelf zou moeten kunnen.

Je kunt precies vertellen waarom je een vriend wilt bellen, wat je wilt bespreken en welk verhaal hij vorige week vertelde. Alleen het bellen zelf schiet erbij in. Dat is een eigenaardige kant van onthouden: iets weten betekent nog niet dat het op het juiste moment bij je opkomt.
Toch behandelen we onze agenda soms als een schooltoets. Een afspraak onthouden zonder hulpmiddel voelt net iets beter dan hem moeten opzoeken. Terwijl niemand na een geslaagde lunch vraagt of je de datum helemaal zelfstandig hebt gereproduceerd.
Pei-Chun Tsai en collega’s van University College London en de Universiteit van Genève onderzochten in 2023 hoe mensen geheugensteuntjes kiezen. In de uiteindelijke analyse zaten 44 deelnemers van 19 tot 30 jaar en 44 van 60 tot 89 jaar. Zij moesten op een scherm onthouden welke handelingen ze later moesten uitvoeren.
Een hulpmiddel gebruiken kon, maar leverde bij de keuzerondes minder punten per goed antwoord op. Daarmee konden de onderzoekers bepalen wanneer zelf onthouden of een steuntje gebruiken de beste strategie was.
De oudere deelnemers gebruikten vaker hulpmiddelen dan de jongeren. Toch onderschatten ze gemiddeld hoeveel voordeel die konden bieden. De jongeren overschatten dat voordeel juist. Vaker een steuntje gebruiken bleek dus iets anders dan het optimaal gebruiken.
Het was een kleine studie met een kunstmatige taak. Je kunt er niet uit afleiden hoeveel afspraken iemand thuis mist. Wel maakt ze iets zichtbaar: het gevoel dat je een hulpmiddel nodig hebt, hoeft niet precies te passen bij hoeveel je eraan hebt.
In een tweede publicatie, uit 2025, onderzochten Tsai en Sam Gilbert het onthouden van een handeling op een bepaald tijdstip. Deelnemers deden een geheugentaak en moesten ondertussen na tien, twintig of dertig seconden een toets indrukken. De twee experimenten hadden na uitsluitingen respectievelijk 52 en 96 deelnemers, overwegend jonge volwassenen.
Met herinneringen voerden deelnemers de bedoelde handeling vaker op tijd uit. Bij langere wachttijden kozen ze vaker voor zo’n hulpmiddel. De onderzoekers zagen ook invloed van de zichtbaarheid van de klok: als die steeds in beeld was, werden minder herinneringen ingesteld.
Dit ging over seconden achter een computer, niet over een pensioenagenda. Het bewijst evenmin wat jarenlang alarmen gebruiken met je geheugen doet. De bruikbare les is bescheidener: je kunt een taak ondersteunen door de aanwijzing op het juiste moment beschikbaar te maken.
Neem een afspraak om half drie. Een melding om half drie vertelt je vooral dat je te laat bent als je nog een halfuur moet reizen. Zet de herinnering bij het moment waarop je iets moet doen: vertrekken, spullen klaarleggen of een adres opzoeken. Schrijf die handeling erbij. ‘Vertrekken naar Fatima, boek meenemen’ vraagt minder denkwerk dan alleen ‘Fatima’.
Voor spullen kan een zichtbare plek werken. Leg het boek bij je tas, op een veilige plek waar je het ziet wanneer je weggaat. Een briefje diep in een jaszak kan nog zo zorgvuldig geschreven zijn; het moet je onderweg wel tegenkomen.
Dit zijn praktische toepassingen van het idee achter de studies, geen afzonderlijk geteste recepten. Kies wat bij jouw gewoonten past. Een papieren kalender kan prettig zijn als je er dagelijks op kijkt. Een telefoonmelding past bij een tijdgebonden taak. Je hoeft er geen nieuw administratiesysteem voor aan te schaffen.
Kies iets wat geregeld blijft liggen: een boek terugbrengen, een plant verzorgen, iemand bellen. Bepaal wanneer je het daadwerkelijk kunt doen en plaats daar één duidelijke herinnering. Kijk na een week of die bruikbaar was. Kwam ze te vroeg, verander dan het moment. Verdween ze tussen andere meldingen, kies dan een andere vorm.
Het doel is dat het boek terugkomt en dat je je vriend spreekt. Je hoeft er geen extra bewijs van een goed geheugen bij te leveren.
Bronnen en verder lezen
Onderzoek uit 2023 naar geheugensteuntjes bij jongere en oudere volwassenen
Volledige publicatie uit 2023 met methode en resultaten
Onderzoek uit 2025 naar herinneringen op het juiste tijdstip