In The Mindful Body: Thinking Our Way to Chronic Health zet Ellen J. Langer een idee centraal dat zowel bevrijdend als ongemakkelijk is. Wat als onze gezondheid niet alleen wordt bepaald door genen, diagnoses en medische protocollen, maar ook door hoe wij denken over ons lichaam, onze mogelijkheden en onze grenzen?
.png)
Foto door: Stephanie Mitchell
Langer, sociaal psycholoog aan Harvard en pionier op het gebied van mindfulness, bouwt in dit boek voort op meer dan veertig jaar onderzoek naar de eenheid van lichaam en geest. Niet in de spirituele betekenis die mindfulness tegenwoordig vaak heeft, maar in haar oorspronkelijke, cognitieve vorm: aandachtig waarnemen, nuances zien, openstaan voor verandering.
Een diagnose, zo betoogt Langer, is zelden neutraal. Woorden als ‘chronisch’, ‘progressief’ of ‘ongeneeslijk’ werken niet alleen beschrijvend, maar ook vormend. Mensen gaan zich gedragen naar wat er van hen verwacht wordt. Ze nemen — vaak onbewust — de stereotypen van hun ziekte over. Minder bewegen. Minder proberen. Minder hopen.
Dat mechanisme ziet Langer keer op keer terug in haar onderzoek. Wanneer mensen leren beseffen dat diagnoses zijn gebaseerd op door mensen gemaakte criteria, afkappunten en gemiddelden, ontstaat er ruimte. Geen ontkenning van ziekte, maar een verschuiving van perspectief. De vraag wordt niet langer: wat kan ik niet meer? maar: wat is er vandaag mogelijk, anders dan gisteren?
Voor Proudies-lezers, voor wie ouder worden steeds minder voelt als ‘afbouwen’ en steeds meer als een nieuwe fase, raakt dit aan iets essentieels. Want ook ouderdom zelf is een label — met verwachtingen, aannames en sociale scripts.
Een van de meest prikkelende stellingen in The Mindful Body is dat zelfs chronische aandoeningen niet zo onveranderlijk zijn als we denken. Langer beschrijft studies waarin mensen met aandoeningen als multiple sclerose of Parkinson meetbare verbeteringen laten zien wanneer ze hun aandacht verleggen naar wat wél kan, wanneer ze keuzes bewust maken en variatie toelaten in hun dagelijkse handelen.
Dat betekent niet dat ziekte ‘tussen de oren’ zit, of dat genezing een kwestie van positief denken is. Langer is daar zorgvuldig in. Wel laat ze zien dat het lichaam gevoelig is voor context, verwachting en betekenis. Gezondheid is geen aan-uitknop, maar een dynamisch proces.
Voor wie zich in een latere levensfase bevindt, waarin het lichaam onvermijdelijk signalen afgeeft, is dat een hoopvolle gedachte. Niet omdat alles maakbaar is, maar omdat verandering — klein, subtiel, tijdelijk — altijd mogelijk blijft.
Langers optimisme schuurt soms. De uitspraak dat gezondheid “misschien slechts een gedachte verwijderd is” zal bij sommigen weerstand oproepen, zeker bij mensen die leven met pijn of beperkingen die niet verdwijnen door een andere mindset. Ook enkele anekdotes in het boek voelen dun onderbouwd.
Maar de kracht van The Mindful Body zit niet in beloftes, maar in het openen van denkruimte. Het boek daagt een medisch model uit dat gezondheid vaak ziet als iets wat je hebt of verliest, en nodigt uit tot een flexibeler, menselijker perspectief.
Misschien is dit de belangrijkste les voor Proudies: ouder worden, net als gezondheid, is geen vaststaand verhaal. Het is een voortdurend proces van interpretatie. Hoe we kijken, bepaalt mede wat we ervaren.
Niet alles is te veranderen. Maar veel meer dan we denken is niet definitief vastgelegd.
En precies daar, in die nuance, ontstaat ruimte voor een andere manier van leven. Aandachtiger. Actiever. En misschien ook: lichter.
