We zijn druk met langer leven. En vooral: met langer gezond leven. We wandelen tienduizend stappen, trainen onze spieren, letten op eiwitten, slikken supplementen, bewaken onze nachtrust en proberen stress zo veel mogelijk te vermijden. We lezen over bloedsuiker, ontstekingen, darmgezondheid en biologische leeftijd. Zelfs ontspanning heeft soms een doel gekregen: we mediteren om beter te presteren, gaan naar buiten om ons cortisol te verlagen en spreken met vrienden af omdat sociale verbinding goed zou zijn voor ons brein.
.png)
Ook bij Proudies schrijven we veel over gezond en gelukkig ouder worden. Terecht, want er valt veel te winnen. Bewegen helpt. Goed eten helpt. Contact met anderen helpt. En het is hoopgevend dat we zelf invloed kunnen uitoefenen op hoe we ouder worden.
Maar soms dreigt het leven daardoor ongemerkt een optimalisatieproject te worden.
En misschien is het goed om onszelf af en toe een andere vraag te stellen. Niet alleen: is dit gezond? Maar ook: is dit leuk?
De wens om gelukkig te zijn is natuurlijk niet verkeerd. Het wordt ingewikkelder wanneer we voortdurend gaan controleren of we wel gelukkig genoeg zijn.
Psychologen Felicia Zerwas, Brett Ford, Oliver John en Iris Mauss volgden en onderzochten in verschillende studies in totaal ruim 1.800 mensen. Zij ontdekten een belangrijk verschil. Geluk belangrijk vinden bleek op zichzelf niet het probleem. Maar je voortdurend zorgen maken over de vraag of je gelukkig genoeg bent, hing samen met een lager welzijn, minder levenstevredenheid en meer depressieve gevoelens. Juist het beoordelen van ieder moment — geniet ik hier wel genoeg van? — kan de ervaring in de weg gaan zitten.
Het is de paradox van onze tijd. We willen ontspannen, maar het moet wel efficiënt. We willen genieten, maar het liefst verantwoord. We willen spontaan zijn, zolang het in de agenda past en onze slaapscore er niet onder lijdt.
Zelfs plezier kan zo iets worden waarin we moeten slagen.
Plezier lijkt soms het frivole broertje van gezondheid en zingeving. Leuk voor erbij, nadat de serieuze zaken zijn geregeld. Maar onderzoek laat zien dat levensvreugde niet zo gemakkelijk van gezondheid te scheiden is.
In een langlopend Brits onderzoek werden 9.365 mensen van vijftig jaar en ouder gevolgd. De deelnemers gaven op meerdere momenten aan hoeveel plezier zij in hun leven ervoeren. Mensen die gedurende verschillende meetmomenten veel levensvreugde rapporteerden, hadden in de daaropvolgende jaren een lager sterfterisico dan mensen die dat niet deden, ook nadat de onderzoekers rekening hielden met onder meer gezondheid, mobiliteit, inkomen en depressieve klachten. Omdat het om observationeel onderzoek ging, bewijst dit niet dat plezier rechtstreeks een langer leven veroorzaakt. Het laat wel zien dat duurzaam genieten en gezondheid opvallend vaak samen optrekken.
Een meta-analyse naar positieve gevoelens bij oudere volwassenen kwam tot een vergelijkbare conclusie: mensen die vaker positieve emoties ervoeren, hadden gemiddeld een lager sterfterisico. Ook hier geldt dat verband niet automatisch hetzelfde is als oorzaak en gevolg. Gezondere mensen kunnen bijvoorbeeld gemakkelijker genieten. Maar positieve gevoelens kunnen ons mogelijk ook helpen doordat ze stress dempen, sociale contacten bevorderen en gezond gedrag gemakkelijker vol te houden maken.
Plezier is dus niet per definitie een afleiding van goed voor jezelf zorgen. Het kan er onderdeel van zijn.
Gezond ouder worden hoeft bovendien niet uitsluitend plaats te vinden in de sportschool of aan tafel met een uitgebalanceerde maaltijd.
Een studie uit 2026 onderzocht de relatie tussen vrijetijdsbesteding en zogenoemde epigenetische veroudering: veranderingen rond ons DNA die iets kunnen zeggen over het tempo waarin het lichaam biologisch ouder wordt. Deelname aan kunstzinnige en culturele activiteiten — zoals muziek maken, lezen, een tentoonstelling bezoeken of creatief bezig zijn — hing samen met een langzamer tempo van biologische veroudering. De gevonden verbanden waren bij enkele meetmethoden vergelijkbaar met die van lichaamsbeweging en waren vooral zichtbaar bij mensen vanaf ongeveer veertig jaar. Ook dit onderzoek toont een samenhang en geen gegarandeerd verjongingseffect, maar het maakt duidelijk dat een rijk leven meer omvat dan correcte voeding en voldoende beweging.
Nederlands onderzoek naar ouder worden en vrije tijd laat daarnaast zien dat activiteiten als vrijwilligerswerk, vakantie, sport, lezen, winkelen, hobby’s en culturele uitstapjes samenhangen met meer sociale verbondenheid. Vooral actieve vrijetijdsbesteding telde mee. Passief televisiekijken en langdurig achter de computer zitten lieten diezelfde relatie niet zien.
Niet omdat ieder museumbezoek voortaan als medische interventie moet worden gezien. Juist niet. De waarde zit er waarschijnlijk in dat zulke activiteiten ons meenemen. We kijken, praten, lachen, verwonderen ons en vergeten even de tijd. We doen iets dat nergens anders toe hoeft te leiden.
Veel van de momenten die we later onthouden, waren niet optimaal.
Het etentje duurde langer dan gepland. Het dessert was niet nodig, maar wel heerlijk. We bleven zitten terwijl we eigenlijk naar huis zouden gaan. Er werd te hard gelachen. De volgende ochtend waren we wat vermoeider, maar de avond zelf was goud waard.
Dat betekent niet dat iedere gezonde gewoonte overboord moet. Het betekent evenmin dat grenzen, medische adviezen of verslavingsrisico’s onbelangrijk zijn. Het betekent alleen dat gezondheid niet de enige waarde is waarop we een leven kunnen beoordelen.
Soms is een keuze niet optimaal voor het lichaam, maar wel waardevol voor een vriendschap, een herinnering of het gevoel werkelijk te leven.
Dat sociale element is belangrijk. In een grote meta-analyse van 148 onderzoeken met samen ruim 300.000 deelnemers bleken sterke sociale relaties samen te hangen met een ongeveer vijftig procent grotere overlevingskans. De onderzoekers benadrukten dat de omvang van dit verband vergelijkbaar was met die van verschillende bekende gezondheidsfactoren.
Misschien zit de winst van die lange avond dus niet in wat er in het glas zat, maar in de mensen eromheen.
Het glas wijn is een mooi symbool geworden voor genieten. Voor een tafel vol vrienden, een vakantieavond, een goed gesprek of het vieren van iets kleins. Maar wetenschappelijk gezien moeten we daar eerlijk over zijn.
Alcohol is geen gezondheidsproduct. De Wereldgezondheidsorganisatie stelt dat er geen hoeveelheid alcohol kan worden aangewezen die volledig zonder gezondheidsrisico is. Het risico neemt toe naarmate iemand meer drinkt; minder drinken is dus veiliger.
Dat betekent niet dat we van ieder glas een morele kwestie hoeven te maken. Een volwaardig leven bestaat niet alleen uit keuzes met het laagst mogelijke statistische risico. Een volwassen mens kan soms bewust kiezen voor iets wat niet de gezondste optie is, omdat genot, traditie of samenzijn op dat moment ook waarde heeft.
Maar laten we de zaken niet omdraaien. De mogelijke waarde van zo’n avond zit in het ritueel, de aandacht en het gezelschap — niet in een vermeend geneeskrachtig effect van de alcohol. Wie geen alcohol drinkt, mist dat gezondheidsvoordeel niet. Diezelfde gezelligheid kan net zo goed ontstaan met alcoholvrije wijn, bruiswater, koffie of thee.
Het gaat uiteindelijk niet om toestemming om méér te drinken. Het gaat om toestemming om het leven niet voortdurend te hoeven perfectioneren.
Goed voor jezelf zorgen blijft belangrijk. Zeker wanneer we ouder worden en het lichaam soms duidelijker laat merken wat het nodig heeft. Maar zelfzorg die nooit ruimte laat voor spontaniteit, gulzigheid, luiheid, speelsheid of een beetje overdaad kan zelf ook benauwend worden.
Misschien is gezond ouder worden niet het foutloos uitvoeren van een steeds langer protocol.
Misschien is het weten wanneer je vroeg naar bed moet — en wanneer het gesprek te mooi is om af te breken.
Weten wanneer je voor de salade kiest — en wanneer je met volle overtuiging het dessert deelt.
Weten wanneer je discipline nodig hebt — en wanneer je de teugels even mag laten vieren.
Een lang leven is waardevol. Maar het aantal jaren is niet het enige dat telt. Het gaat ook om wat we in die jaren hebben geproefd, wie we hebben liefgehad, waar we om hebben gelachen en welke avonden onverwacht veel langer duurden dan gepland.
Niet ieder mooi moment hoeft gezond, nuttig of efficiënt te zijn.
Sommige momenten mogen eenvoudigweg plezierig zijn.
