Je hebt van die boeken die je “even” wilt proberen, een paar pagina’s voor het slapengaan, gewoon om te kijken of het wat is. En dan merk je, ergens rond bladzijde vijftig of honderd, dat het boek jou al aan het lezen is.
.png)
Het lied van ooievaar en dromedaris van Anjet Daanje is zo’n roman. Een monumentaal werk dat niet vraagt om jouw aandacht, maar om jouw overgave. Het is dik, gelaagd, eigenzinnig, soms duister, vaak geestig, en zo vol verhalen dat het voelt alsof je een kist openmaakt waar steeds een nieuwe bodem in blijkt te zitten.
Dat dit boek inmiddels is uitgegroeid tot een soort literaire meetlat, is niet alleen iets wat je in leesclubs hoort. Daanje won er de Boekenbon Literatuurprijs 2022 mee en daarna de Libris Literatuur Prijs 2023. Het boek werd ook bekroond met De Inktaap 2024, een prijs die door scholieren wordt toegekend. En in 2025 zetten NRC en De Standaard het op nummer 1 in hun lijst van de 50 beste Nederlandstalige boeken van de 21ste eeuw, gebaseerd op de stemmen van 81 professionele lezers en critici.
Alleen al die reeks maakt nieuwsgierig. Maar pas als je begint, begrijp je waarom dit boek blijft rondzingen.
Het verhaal opent in 1847, in het Yorkshire dorp Bridge Fowling. Eliza May Drayden, het centrale spook van de roman, is dan al dood. Over haar leven is weinig bekend, over haar dood nog minder. Wat er wél is, is een roman die onder een genderneutraal pseudoniem verscheen en later een cultstatus krijgt, plus een raadselachtig notitieboekje met tekeningen, tabellen, gedichten.
Vanaf daar beweegt Daanje in elf vertellingen door de tijd: elke laag schuift een stukje op, soms vooruit, soms terug, soms diagonaal, alsof je een reeks transparanten over elkaar legt en pas gaandeweg ziet wat het gezamenlijke beeld is.
Op papier klinkt dat als een constructie. In de praktijk leest het als een wereld.
Daanje liet zich inspireren door het leven en werk van Emily Brontë, en je voelt dat zonder dat het ooit een verkleedpartij wordt. De roman speelt met echo’s van Wuthering Heights en met het idee van de schrijver als mythe. Je herkent elementen van zussen die schrijven, van een gesloten gemeenschap, van ruige natuur en onderhuidse drift. Maar je merkt vooral hoe Daanje iets eigens doet met een oude vraag: wie mag een verhaal bezitten, en wat blijft er van iemand over als de persoon verdwijnt maar het werk blijft?
Dit is een boek over nalatenschap, maar niet in de nette, geruststellende zin. Eerder als een wildgroei.
Er is een moment dat veel lezers herkennen, al benoemt iedereen het anders. Je bent een hoofdstuk verder, je denkt dat je begrijpt wat je leest, en dan verschuift het perspectief. Je ontdekt dat een detail dat je voor decor hield, een sleutel blijkt. Of dat een bijfiguur ineens de drager is van het morele gewicht. Of dat je al die tijd naar één verhaal dacht te kijken, terwijl je eigenlijk naar een kettingreactie kijkt.
Het boek is ook ongewoon in wat het met tijd doet. Niet tijd als chronologische lijn, maar tijd als nagalm. Alsof gebeurtenissen elkaar blijven achtervolgen, generaties lang, zelfs wanneer niemand nog precies weet wat er is gebeurd. Dat maakt het, zonder dat het ooit uitleggerig wordt, ook een roman over herinneren. En over hoe gemeenschappen herinneren, verkeerd herinneren, mooier maken, lelijker maken.
Het is literatuur die zich gedraagt als het leven: rommelig, rijk, soms onrechtvaardig, en nooit volledig af.
Misschien heb je ook weleens zo’n boek dat je met discipline uitleest, omdat je vindt dat je het moet. Dit is een ander soort zwaar. Het vraagt aandacht, ja. Het vraagt dat je je niet druk maakt om het idee dat je alles meteen moet snappen. De roman werkt beter als je hem benadert zoals je een onbekende stad benadert: je mag verdwalen, je mag een straat twee keer nemen, je mag aantekeningen maken, je mag terugbladeren.
En je merkt iets opvallends: hoe verder je komt, hoe minder je behoefte hebt aan een simpel antwoord op de vraag “waar gaat het over”. De vraag wordt subtieler. Wat doet dit boek met mij? Waar schuurt het? Waar ontroert het? Welke personages blijven me bij, en waarom precies die?
Dat NRC en De Standaard dit boek bovenaan zetten als “beste van de 21ste eeuw tot nu toe” zegt ook iets over onze tijd. We leven in jaren waarin alles korter moet, sneller, hapklare conclusies, samenvattingen. En dan is er een roman die precies het tegenovergestelde doet. Die zegt: kijk langer. Blijf even. Verdraag complexiteit. Verdraag het niet weten.
Misschien is dat ook waarom het zoveel mensen raakt in een levensfase waarin je opnieuw naar tijd kijkt. Na werk, na grote overgangen, na verlies of verandering, wordt tijd minder een agenda en meer een landschap. Dit boek voelt als zo’n landschap. Met ravijnen, open vlaktes, en onverwachte paden terug.
