Een boek, een stoel, een middag

Bij Proudies houden we van die uren. We schrijven er veel over, en dat is geen toeval: de best gelezen artikelen op ons platform zijn al jaren de leestips, de filmlijsten, de aanbevelingen voor series waar je in begint zonder al te veel verwachting en die je drie afleveringen verder brengen dan je van plan was. Wat die stukken gemeen hebben, is dat ze niet over snelheid gaan. Ze gaan over iets ouderwets en iets noodzakelijks tegelijk: aandacht.

In een cultuur waarin alles fragmenteert, waarin een filmpje van vier minuten al uitvoerig voelt en een gesprek van een uur een investering is, is het bijna een statement geworden om je neer te zetten met iets van langere adem. Een roman van vijfhonderd bladzijden. Een biografie waar je een week in zoek bent. Die ene serie waarover iedereen sprak en waarvan je dacht: die houd ik tegoed. Tegoed houden is een mooi werkwoord. Het veronderstelt dat je de tijd zult vinden, en dat je weet hoe je die moet besteden.

Iemand vertelde me laatst dat ze in een lange herstelperiode na een operatie alle romans van Marilynne Robinson had gelezen. Niet uit verveling, zei ze. Uit honger. "Ik had iets gemist en wist niet wat het was, en zij gaf me dat terug." Daar is iets in dat ik niet vergeet. Een goed verhaal neemt iets in ontvangst dat je nog niet onder woorden had, en geeft het in een vorm terug waar je iets mee kunt. Dat is geen vrijetijdsbesteding. Dat is werk dat alleen op rust lijkt.

Het zijn ervaringen die zich slecht laten samenvatten. Ze passen niet in een aanbeveling van twee zinnen, ze laten zich niet door een algoritme nadoen. Ze veronderstellen iets wat alleen de tijd geeft: dat je een boek in je leven hebt laten staan, dat je het hebt teruggehaald, dat je er een middag voor hebt vrijgemaakt en dat je daar, zonder veel ophef, voor bent gaan zitten. Op die plek. Met die thee. Onder die lamp. Met dat dekentje dat al zo lang in huis is dat niemand zich nog herinnert wie het ooit heeft meegenomen.

Het mooie van een Nederlandse leescultuur is dat ze het lange werk niet schuwt. Cees Nooteboom schreef in Rituelen over een man die zijn dagen vormgaf alsof het een religieuze oefening betrof, en wie hem las, las hem op die toon. Hella Haasse maakte in Heren van de thee een hele eeuw aan plantages, brieven en stiltes voelbaar, en het boek vraagt om een leeshouding die je in een café moeilijk volhoudt. Connie Palmen schreef De wetten in een tempo dat alleen werkt als je het tempo overneemt. Renate Dorrestein liet je iets te lang in een ongemakkelijk huis. Niemand van deze schrijvers werkte voor de korte aandacht. Wie hen leest, leest niet alleen hun boek; men leest ook zichzelf op een lager toerental.

Hetzelfde geldt voor wat we kijken. The Crown op een doordeweekse avond is iets anders dan The Crown op een zondagmiddag, met de regen tegen het raam en de telefoon ergens anders. Een Italiaanse film van Paolo Sorrentino vraagt geduld dat een tussendoorkijker hem niet geeft. 

Het is geen toeval dat dit soort uren bijna altijd op dezelfde plek beginnen. De stoel bij het raam. De hoek van de bank waarin je inmiddels een afdruk hebt achtergelaten. De plek waar de lamp net goed valt en de thee binnen handbereik staat. Wie eerlijk is, geeft toe dat het halve genoegen van een vrije middag bestaat uit het innemen van die plek. De voeten omhoog. Een kussen in de rug. Iets dat op stilte lijkt.

Architecten en interieurontwerpers hebben er een term voor: de stoel als territorium. In een huis vol gedeelde ruimtes is jouw stoel jouw stuk grond. Je leest erin, kijkt erin, denkt erin na, valt er soms in slaap. Hij weet meer van je dan menig huisgenoot. En hij maakt of breekt het ritueel: in een verkeerde stoel ben je na twintig minuten klaar met het boek dat je nu juist in handen had willen houden. Een goede stoel verdwijnt onder je. Hij wordt onzichtbaar, en dat is het hoogste compliment dat je een meubelstuk kunt geven.

Daar zit ook de reden waarom we voor deze campagne samenwerken met Meubelzorg. Zij zijn al jaren bezig met de vraag wat een stoel of bank moet kunnen om de plek te zijn waar je uren landen. Hoe een rugleuning je niet voor de keuze stelt tussen ondersteuning en ontspanning. Hoe een zitting zo wordt gemaakt dat een hoofdstuk een hoofdstuk kan worden, en niet een onderbreking voor een nieuwe houding. Het is werk dat zelden opvalt, en zich juist daarin laat herkennen.

In de weken die komen willen we dat onderwerp wat verder open trekken. Wat lezen we, wat kijken we, en op welke plek doen we dat het liefst? Wat is het boek dat je dit jaar het meest is bijgebleven? De film waarvan je nog steeds vindt dat hij ondergewaardeerd is? De serie die je op een onhandig moment bent gaan kijken en die je tot ergernis van de huisgenoten in één lange week hebt uitgekeken?

We bouwen er een gids van. Geen lijstje van de redactie, maar een gids die door jou wordt gemaakt, met titels die je zou aanbevelen aan iemand die een rustige middag voor zich heeft en niet weet waarmee te beginnen. De mooiste inzendingen krijgen een plek in De Zitgids, samen met de stoel of bank en het hoekje waarin je het verhaal hebt beleefd. Want zoals iedereen die het kent inmiddels heeft begrepen: een goed boek is een goed boek, maar zonder de juiste plek wordt het zelden helemaal van jou.

Deel je favorieten met ons via redactie@proudies.nl. We lezen mee.

‍