Over het brein tijdens de overgang wordt veel beweerd en opvallend weinig gemeten. Een nieuwe Nederlandse studie brengt daar verandering in. De uitkomst is niet dat er niets gebeurt, maar dat het patroon minder eenvoudig en minder somber is dan vaak wordt voorgesteld.
.png)
Onderzoekers van Amsterdam UMC, de Universiteit Leiden en de Erasmus Universiteit Rotterdam vergeleken hersenscans rond de puberteit, zwangerschap en menopauze. Hun onderzoek verscheen op 8 september 2026 in Nature Communications.
In totaal werden gegevens van 1.095 meisjes en vrouwen gebruikt. Van hen maakten 34 deelnemers tijdens het onderzoek hun eerste menstruatie mee, 70 een zwangerschap en 120 de overgang naar de menopauze. Daarnaast waren er controlegroepen van respectievelijk 108, 40 en 723 deelnemers die in dezelfde levensfase bleven. Iedereen werd op meerdere momenten gescand.
Dat ontwerp is sterker dan een onderzoek waarin verschillende leeftijden slechts één keer met elkaar worden vergeleken. De onderzoekers konden nu bij dezelfde persoon zien hoe het volume van de grijze stof veranderde.
Tijdens de puberteit en zwangerschap nam het volume van de grijze stof in meerdere hersengebieden af. Dat hoeft niet op schade te wijzen. Bij de ontwikkeling van het brein kan een kleiner volume ook samengaan met verfijning en herschikking van verbindingen.
Bij de 120 vrouwen die tussen twee scans door de menopauze bereikten, zagen de onderzoekers iets anders. De gebruikelijke leeftijdsgerelateerde afname van grijze stof was in die periode niet zichtbaar. In de groepen die vóór of na de overgangsfase bleven, liep die geleidelijke afname wel door. De overgang leek in deze metingen dus eerder een periode van stabiliteit dan van versnelde krimp.
Dat is een opmerkelijke uitkomst, omdat hormonale veranderingen vaak als één biologisch verhaal worden behandeld. Deze studie laat zien dat puberteit, zwangerschap en menopauze elk een ander patroon kunnen hebben.
De studie geeft geen antwoord op de vraag waarom je tijdens de overgang vergeetachtiger kunt zijn, moeilijker op woorden komt of minder scherp slaapt. Grijze stof is maar één kenmerk van het brein. Klachten kunnen ook samenhangen met hormonen, stemming, opvliegers, stress en verstoorde nachten.
De onderzoekers maten bovendien niet in alle groepen rechtstreeks de hormoonwaarden. De menopauzestatus was deels gebaseerd op wat deelnemers zelf rapporteerden. Ook kwamen de gegevens uit verschillende onderzoekscohorten, met verschillende scanners. De auteurs corrigeerden daarvoor, maar konden die verschillen niet volledig wegnemen.
Belangrijker nog: dit is observationeel onderzoek. Het gevonden patroon bewijst niet dat dalende hormoonspiegels de tijdelijke stabiliteit veroorzaken. Het onderzoek zegt evenmin dat hormoontherapie nodig of juist overbodig is.
De waarde zit voorlopig vooral in een beter verhaal over het ouder wordende vrouwenbrein. De overgang is geen moment waarop het brein aantoonbaar in een versnelde neergang raakt. In deze scans gebeurde eerder het tegenovergestelde: een normale afname hield tijdelijk op.
Dat maakt klachten niet minder echt. Het voorkomt wel dat ieder vergeetmoment wordt uitgelegd als bewijs van schade. Heb je nieuwe of ernstige cognitieve klachten, bespreek die dan met je huisarts. Niet omdat deze studie reden geeft tot ongerustheid, maar omdat persoonlijke klachten een persoonlijke beoordeling verdienen.
Wie de bevindingen zelf wil nalezen, kan naast de publicatie ook de toegankelijke samenvatting van Amsterdam UMC bekijken. Algemene informatie over de overgang vind je bij de Wereldgezondheidsorganisatie.
