Elsa verliest haar moeder en blijft doorwerken. Elders zit een filmmaker aan een scenario waarin haar leven vorm krijgt. In Amarga Navidad brengt Pedro Almodóvar twee makers bij elkaar. De vraag die boven hun werk hangt is ongemakkelijk: van wie is een verhaal als er ook het leven van anderen in zit?
.png)
Elsa, gespeeld door Bárbara Lennie, maakt reclamefilms. Na de dood van haar moeder stort ze zich op haar werk. Uiteindelijk dwingt een crisis haar tot stilstand. Samen met haar vriendin Patricia vertrekt ze naar Lanzarote. Haar vriend blijft in Madrid.
Dat vertrek vormt een van de lijnen in Almodóvars nieuwe Spaanse film. Daarnaast volgen we Raúl, de filmmaker die Leonardo Sbaraglia speelt. Hij werkt aan een scenario waarin Elsa een personage is. Zo kijk je naar een leven én naar iemand die van dat leven een verhaal maakt.
Het is een opzet die uitnodigt om op de verteller te letten. Wie bepaalt welke gebeurtenis belangrijk wordt? Wie krijgt een eigen stem? Een verhaal kan heel persoonlijk lijken, terwijl degene over wie het gaat nauwelijks invloed heeft op de manier waarop het wordt verteld.
In een interview met de Spaanse omroep RTVE legt Almodóvar uit dat zijn eigen leven in deze film nadrukkelijk meespeelt. Hij beschouwt Amarga Navidad en zijn eerdere Dolor y gloria als twee bij elkaar horende films. Tegelijk waarschuwt hij voor een al te letterlijke lezing. Een personage dat op de maker lijkt, is nog geen betrouwbaar portret.
Daar zit de ruimte van autofictie: een schrijver of filmmaker gebruikt ervaringen uit zijn leven, maar verandert ze ook. Hij kan gebeurtenissen samenvoegen, mensen andere eigenschappen geven of iets laten gebeuren wat in werkelijkheid uitbleef.
Voor de kijker maakt dat het raadspel minder nuttig. Je hoeft niet uit te zoeken welk detail echt is om de spanning te begrijpen. Interessanter is wat een maker met die vrijheid doet. Maakt hij zichzelf kwetsbaar, geeft hij zichzelf gelijk, of laat hij toe dat iemand anders zijn versie tegenspreekt?
Almodóvar erkent tegenover RTVE dat een maker niet zomaar overal recht op heeft. Een goed idee kan zo verleidelijk zijn dat de mensen die het hebben aangeleverd naar de achtergrond verdwijnen. Voor hen blijft een herkenbare gebeurtenis persoonlijk, ook als de namen veranderd zijn.
Die spanning bestaat ook buiten de filmwereld. Misschien schrijf je familieherinneringen op, maak je een fotoboek of vertel je tijdens een verjaardag een bekend verhaal. Jij herinnert je een komisch voorval. Je broer herinnert zich vooral zijn schaamte. Wat jarenlang een onschuldige anekdote leek, krijgt ineens een andere lading.
Dat hoeft geen reden te zijn om alles voor jezelf te houden. Het kan wel aanleiding zijn om iemand zijn eigen versie te laten vertellen. Een herinnering wordt soms rijker zodra je ophoudt haar als afgerond verhaal te behandelen.
Amarga Navidad is sinds 5 november in Nederlandse filmtheaters te zien. Wie Almodóvar kent van The Room Next Door, krijgt hier een Spaanstalige film waarin het maken van fictie zelf onderdeel van het verhaal wordt.
Je kunt met één eenvoudige vraag de zaal in: wie mag terugpraten? Let op de mensen rond de makers, op hun bezwaren en op wat er gebeurt wanneer hun ervaringen bruikbaar materiaal worden. Dat geeft een andere kijkrichting dan alleen proberen de verschillende verhaallijnen te ontwarren.
En als je na afloop samen iets drinkt, is er een gesprek dat dichtbij kan komen. Welk familieverhaal zou jij anders vertellen dan de rest? Misschien blijkt juist het detail dat iedereen altijd overslaat voor iemand anders de kern.
