Een tekening hoeft geen voorstudie te zijn. Voor Willem de Kooning was tekenen een manier om te zoeken, te corrigeren en zichzelf op een ander spoor te zetten. Precies dat proces staat centraal in de grote najaarstentoonstelling van het Rijksmuseum.
.png)
Honderd jaar geleden vertrok Willem de Kooning vanuit Nederland naar de Verenigde Staten. Hij vestigde zich in New York, werkte aanvankelijk als huisschilder, etalageontwerper en illustrator en groeide later uit tot een van de invloedrijkste kunstenaars van de twintigste eeuw.
Vanaf 9 oktober brengt het Rijksmuseum hem terug naar Nederland. Willem de Kooning at work omvat meer dan 120 werken uit internationale collecties. Tekeningen vormen het hart van de tentoonstelling, aangevuld met schilderijen en sculpturen. Twee beroemde doeken, Woman I en Woman and Bicycle, krijgen tijdelijk een plek in de Eregalerij, vlak bij de Nachtwacht.
Bij een schets denk je al snel aan een voorbereiding. Eerst het potlood, daarna het echte werk op doek. De Kooning werkte anders. Zijn tekeningen waren geen nette tussenstap, maar een werkplaats waarin een beeld mocht verschuiven.
Hij tekende, gumde, draaide en begon opnieuw. Een lijn kon een lichaam worden en daarna weer oplossen in een landschap. Sommige vormen keren jaren later terug in een schilderij of beeld, maar nooit als eenvoudige kopie.
Dat maakt deze tentoonstelling interessant, ook wanneer je normaal vooral voor schilderijen naar een museum gaat. Je ziet niet alleen wat De Kooning maakte. Je ziet hoe hij aarzelde en hoe productief die aarzeling kon zijn.
De Kooning wilde niet vastzitten aan één herkenbare stijl. Zijn werk wordt vaak verbonden met de New York School, waartoe ook Jackson Pollock, Lee Krasner, Barnett Newman en Mark Rothko worden gerekend. Zelf verzette hij zich tegen een vast etiket.
Wie de tentoonstelling bezoekt, kan daarom beter niet zoeken naar één rechte ontwikkeling. Kijk naar herhaling. Welke vormen verdwijnen en komen later terug? Waar blijft een correctie zichtbaar? Wanneer is een lijn beschrijvend en wanneer wordt zij vooral beweging?
Ga daarna pas naar de schilderijen. In Excavation uit 1950 botsen lichte vlakken, donkere tekens en kleuraccenten op elkaar. Het werk lijkt voortdurend van richting te veranderen. De tekeningen die eraan voorafgaan of erop volgen, laten zien dat die onrust geen gebrek aan controle was. Zij was een werkwijze.
De tentoonstelling volgt ongeveer 65 jaar kunstenaarschap. Daardoor ontstaat een ander beeld dan dat van de jonge kunstenaar die eenmaal doorbreekt en vervolgens zijn vondst herhaalt. De Kooning bleef zijn eigen beeldtaal openbreken.
Dat idee reikt verder dan kunst. Ervaring hoeft niet te betekenen dat je precies weet hoe iets moet. Soms geeft ervaring je juist de rust om een oplossing weer los te laten. Een tekening kan dan een plek zijn waar je niet bewijst wat je beheerst, maar ontdekt wat je nog niet kent.
Willem de Kooning at work is van 9 oktober 2026 tot en met 17 januari 2027 te zien in het Rijksmuseum, Museumstraat 1 in Amsterdam. Het museum is dagelijks geopend van 9.00 tot 17.00 uur. Vooraf reserveren is verstandig.
