Waarom die oude film nog een avond verdient

Je kent het einde, dus je zoekt iets nieuws. Begrijpelijk. Alleen voorspellen we het plezier van een tweede keer nogal eens verkeerd. Onderzoek uit Chicago biedt een prettig excuus om die geliefde film weer op te zetten.

In samenwerking met

Waarom die oude film nog een avond verdient
Proudies Redactie

Door 

Proudies Redactie

Gepubliceerd op

Nov 20, 2026

De eindeloze zoektocht naar iets nieuws

De avond is vrij. Je wilt een film zien. Twintig minuten later ben je nog steeds trailers aan het bekijken en samenvattingen aan het lezen. Een bekende titel komt voorbij. Mooi, destijds. Maar die heb je al gezien.

Daarmee krijgt hij bijna automatisch minder kans. Alsof een film na de aftiteling is verbruikt. Bij muziek vinden we dat een vreemde gedachte. Niemand legt een geliefd album weg omdat de melodieën inmiddels bekend zijn. Bij films en boeken kan het onbekende toch voelen als een betere besteding van je tijd.

Psycholoog Ed O’Brien van de University of Chicago onderzocht dat oordeel. Zijn studie uit 2019, gepubliceerd in het Journal of Personality and Social Psychology, bestond uit zeven onderzoeken met in totaal 3.356 deelnemers. De vraag was hoe het verwachte plezier van herhaling zich verhoudt tot het werkelijke plezier.

De tweede avond viel mee

In een van de experimenten bekeken deelnemers thuis een zelfgekozen film. Op de volgende avond voorspelde een deel hoe leuk opnieuw kijken zou zijn; anderen keken daadwerkelijk nog eens. De analyse omvatte 120 deelnemers, gemiddeld ongeveer 21 jaar oud. De voorspellers onderschatten hoeveel plezier een tweede kijkbeurt opleverde.

Ook bij een museumbezoek en een computerspel bleek de verwachte terugval in plezier groter dan de gemeten terugval. Dat betekent niet dat de tweede keer steeds even leuk was. Soms nam het plezier af. Alleen hadden deelnemers er vooraf een somberder voorstelling van.

O’Brien onderzocht bovendien waarom. Een mogelijke verklaring is dat je bij herhaling nieuwe details ontdekt, terwijl je vooraf vooral denkt aan wat je al kent. Bij een film kun je bijvoorbeeld beter letten op een bijrol als je niet meer bezig bent met de vraag wie de dader is.

Het onderzoek gaat over plezier tijdens afgebakende ervaringen. Het bewijst niet dat herhaling je geheugen verbetert of je op lange termijn gelukkiger maakt. Het filmexperiment is ook geen specifieke studie onder mensen na hun pensioen.

Je hoeft er geen kijkopdracht van te maken

De praktische vertaling mag klein blijven. Kies een film waar je werkelijk naar terug wilt, geef hem een avond en kijk wat er gebeurt. Je hoeft er geen verbeterde versie van jezelf aan over te houden.

Wil je iets uitproberen, let dan eens op de muziek. Wanneer begint die? Wanneer valt ze weg? Of volg de acteur die weinig tekst heeft. Misschien zie je iets wat bij de eerste keer aan je voorbijging.

Ook aardig: kijk samen met iemand die de film nog niet kent. Vertel niet alvast welke scène zo goed is. Die aanbeveling kan beter tot na afloop wachten. Anders zit de ander een halfuur op commando onder de indruk te raken.

Niet alles hoeft opnieuw

Een matige film verdient geen herkansing omdat een wetenschapper in Chicago iets interessants heeft gevonden. Evenmin hoef je je vertrouwde repertoire eindeloos af te draaien. Het onderzoek geeft vooral reden om die snelle afwijzing, al gezien, nog eens te bekijken.

Dezelfde gedachte kun je meenemen naar je boekenkast. Misschien staat daar een roman die je vooral herinnert als een liefdesverhaal, terwijl je nu benieuwd bent naar de ouders, de vriendschap of het werk van de hoofdpersoon. Pak het eens uit de kast en lees een paar bladzijden.

En bevalt het niet, dan mag het boek weer dicht. Die vrijheid heb je bij een nieuwe roman trouwens ook.

Bronnen en verder lezen

Ed O’Brien: Enjoy It Again, de oorspronkelijke publicatie uit 2019 (pdf)

Chicago Booth Review: toelichting op het onderzoek naar herhaalde ervaringen

‍

Vergelijkbare artikelen