Wie de komst van de eerste computers, spelcomputers en mobiele telefoons bewust heeft meegemaakt, zag de wereld in enkele decennia ingrijpend veranderen. De tentoonstelling Pixel Pioneers in het Depot van Museum Boijmans Van Beuningen kijkt terug op die digitale revolutie – en laat tegelijkertijd zien hoe kunstenaars haar al vroeg onderzochten, bekritiseerden en vormgaven.
.png)
Technologie is zo vanzelfsprekend geworden dat je haar nauwelijks nog opmerkt. Je stuurt berichten, bekijkt foto’s, betaalt rekeningen en vindt je weg door een onbekende stad met een apparaat dat in je hand past. Maar achter al die schermen gaan systemen, belangen en keuzes schuil. Wie bepaalt wat je ziet? Welke verhalen worden door technologie versterkt en welke verdwijnen juist uit beeld?
In Pixel Pioneers staat technologie daarom niet simpelweg ten dienste van de kunst. De computer, het algoritme, de digitale databank en de videogame zijn hier zelf artistiek materiaal. Verspreid over twee zalen in het Depot brengt Museum Boijmans Van Beuningen vroege digitale pioniers en hedendaagse makers samen. Het is de eerste grote tentoonstelling van het museum die volledig aan digitale kunst is gewijd.
Het kloppende hart van de tentoonstelling is Horizons uit 2008 van de Nederlandse kunstenaar Geert Mul. Voor dit werk selecteerde hij meer dan tweehonderd kunstwerken uit de museumcollectie waarop een horizon voorkomt. Die beelden worden samengebracht in een groot geprojecteerd landschap.
Wanneer je voor de projectie langsloopt, verander je het kunstwerk. Sensoren reageren op je bewegingen, waardoor schilderijen verschuiven, zich vermenigvuldigen en in elkaar overvloeien. Iedere stap levert een nieuw uitzicht op. Je kijkt dus niet alleen naar het landschap, maar helpt het op datzelfde moment opnieuw samen te stellen.
Dat maakt Horizons speels, maar ook inhoudelijk interessant. In een traditioneel museum hangt een schilderij meestal stil aan de muur. Hier wordt de collectie een beweeglijke beeldbank waarin voortdurend nieuwe verbanden ontstaan. Het kunstwerk lijkt daarmee op de manier waarop je tegenwoordig door digitale fotoarchieven, zoekresultaten en sociale media beweegt: het ene beeld leidt steeds naar het volgende.
Speciaal voor Pixel Pioneers is de installatie gerestaureerd. Het werk was sinds de oorspronkelijke opdracht van bijna twintig jaar geleden niet meer vertoond. Die restauratie roept een opvallend moderne vraag op: hoe bewaar je een kunstwerk dat afhankelijk is van software, computers, projectoren en sensoren die verouderen?
Een schilderij kan worden schoongemaakt en een beschadigd beeldhouwwerk kan worden hersteld. Bij digitale kunst is soms minder duidelijk wat precies het oorspronkelijke kunstwerk is. Gaat het om de oude apparatuur, de computercode, de beelden of vooral om jouw ervaring als bezoeker? Horizons maakt zo niet alleen het verleden van digitale kunst zichtbaar, maar ook de kwetsbaarheid ervan.
In de tweede tentoonstellingszaal krijgt de digitale wereld een nadrukkelijk politieke en maatschappelijke lading. De Britse kunstenaar Suzanne Treister toont werk uit haar langlopende HEXEN-serie. Op het eerste gezicht lijken haar kleurrijke composities op tarotkaarten. Wanneer je langer kijkt, ontdek je een dicht netwerk van namen, gebeurtenissen en ideeën rond het internet, kunstmatige intelligentie, financiële systemen en blockchaintechnologie.
Treister gebruikt het vertrouwde beeld van de tarotkaart om iets ongrijpbaars zichtbaar te maken: de structuren achter de technologie die jouw dagelijks leven mede bepaalt. Feit, speculatie en fictie lopen daarbij door elkaar. Het resultaat is geen eenvoudige uitleg van het internet, maar een soort alternatieve landkaart van macht, vooruitgang, idealisme en controle.
Ook de Amerikaanse kunstenaar Claudia Hart onderzoekt de macht van digitale systemen. Voor de tentoonstelling maakte zij Empire Failure, een meeslepende installatie waarin logo’s, mislukte cryptomunten en uitbundige patronen een bijna paleisachtige omgeving vormen. Hart vergelijkt de invloed van grote technologiebedrijven met die van vroegere wereldrijken. Digitale platforms lijken misschien onzichtbaar, maar hun macht is volgens haar zeer tastbaar: ze sturen je gedrag, de economie en zelfs je ideeën over waarde.
Videogames spelen een belangrijke rol in Pixel Pioneers. Niet alleen als bron van nostalgie, maar ook als middel om maatschappelijke verhalen te vertellen.
In Long March: Restart van de Chinese kunstenaar Feng Mengbo wordt de Chinese revolutionaire geschiedenis vormgegeven als een speelbare retro-game. Op een projectie van zestien meter lang rent een soldaat door een wereld die doet denken aan de platformspellen uit de jaren tachtig. Vertrouwde spelbeelden worden vermengd met symbolen van communisme, kapitalisme en populaire cultuur.
Het werk is grappig en verleidelijk om te spelen, maar onder de speelse buitenkant schuilt een serieuze vraag: wie schrijft de geschiedenis en hoe beïnvloedt de beeldtaal van populaire media jouw begrip daarvan?
Ook The Gaming Room van Larry Achiampong nodigt je uit om plaats te nemen achter spelcomputers uit de jaren negentig. De kunstenaar verbindt zijn jeugdherinneringen aan games met verhalen over familie, identiteit en opgroeien als Ghanees-Britse jongen in Londen. De huiskamer met consoles laat zien dat gamen nooit uitsluitend een solitaire bezigheid is geweest. Het kon ook een plek zijn om samen te komen, rollen uit te proberen en werelden te betreden die in het dagelijks leven niet beschikbaar waren.
Veel werken in de tentoonstelling ontstonden vóór de smartphone en vóór de opkomst van sociale media. Zo is er computerkunst van Peter Struycken uit 1969 en werk van videokunstpionier Nam June Paik uit de jaren negentig. Suzanne Treister maakte haar vroege fictieve videogamebeelden al met een Amiga-computer. Wat destijds experimenteel of futuristisch leek, is inmiddels onderdeel geworden van je dagelijks leven.
Juist daarom is Pixel Pioneers interessant wanneer je de digitale omwenteling stap voor stap hebt zien gebeuren. Van de eerste computer op het werk tot internet via de telefoonlijn, van een eenvoudige spelcomputer tot een smartphone met kunstmatige intelligentie: voor veel bezoekers is dit geen verre kunstgeschiedenis, maar een ontwikkeling die zich tijdens hun eigen leven voltrok.
De tentoonstelling biedt daardoor zowel herkenning als verwondering. Sommige apparaten en beelden roepen herinneringen bij je op, terwijl andere kunstwerken juist laten zien hoe ingrijpend je verhouding tot technologie is veranderd. Wat ooit werd gepresenteerd als een hulpmiddel voor vrijheid en verbinding, blijkt ook verbonden te zijn met commerciële belangen, politieke macht en digitale afhankelijkheid.
Je hoeft geen verstand te hebben van algoritmes, cryptomunten of computercode om van Pixel Pioneers te genieten. De tentoonstelling is juist interessant doordat ingewikkelde technologie wordt vertaald naar iets lichamelijks en herkenbaars: een landschap waarin je kunt wandelen, een kamer waarin je kunt plaatsnemen of een videogame die je zelf kunt spelen.
De kunstwerken geven geen eenvoudige antwoorden. Ze nodigen je uit om opnieuw te kijken naar apparaten en systemen die zo gewoon zijn geworden. Wie stuurt eigenlijk wie? Gebruik jij de technologie, of vormt de technologie ondertussen ook jouw herinneringen, verlangens en blik op de wereld?
Pixel Pioneers is daarmee geen tentoonstelling over een verre digitale toekomst. Het is een tentoonstelling over het heden en over een geschiedenis waarvan je zelf deel uitmaakt.
Tentoonstelling: Pixel Pioneers
Data: 25 april tot en met 13 september 2026
Locatie: Depot Museum Boijmans Van Beuningen
Adres: Museumpark 24, 3015 CX Rotterdam
De tentoonstelling is inbegrepen bij een Depot-ticket. Voor je bezoek aan het Depot reserveer je vooraf een tijdslot.
.jpg)
