Een lage stem, een beheerste puls, een koor dat de ruimte opent. You Want It Darker van Leonard Cohen verscheen in oktober 2016. Tien jaar later is het een plaat om weer eens van begin tot eind te beluisteren, met aandacht voor de stilte rond de woorden.
.png)
Bij sommige stemmen luister je naar de hoogte die iemand kan bereiken. Bij Leonard Cohen luister je naar de plek waar een woord neerkomt. Zijn stem heeft gewicht. Een kleine vertraging kan daardoor evenveel doen als een uithaal bij een andere zanger.
You Want It Darker kwam uit op 21 oktober 2016, een maand na zijn tweeëntachtigste verjaardag. Zijn zoon Adam produceerde het album. Het telt negen nummers, met aan het einde een terugkeer naar Treaty.
Dat is genoeg voor een afgebakend luisteruur. Geen overzicht van een heel oeuvre, geen lijst met de bekendste liedjes. Eén plaat, in de volgorde waarin ze is gemaakt. Juist als je Cohen vooral kent van Suzanne of Hallelujah, geeft dat een andere ingang.
Begin bij de stemmen om hem heen
In het titelnummer hoor je naast Cohen ook voorzanger Gideon Zelermyer en het koor van de Shaar Hashomayim-synagoge uit Montreal. De officiële toelichting bij de plaat verbindt hun bijdrage met de klanken uit Cohens jeugd.
Luister naar het verschil in schaal. De lage solostem komt dichtbij; de koorstemmen maken het vertrek als het ware groter. De betekenis van het nummer zit daardoor ook in de afstand tussen die stemmen. Een enkele persoon spreekt, maar achter hem klinkt een traditie mee.
Je hoeft de religieuze verwijzingen niet allemaal te herkennen om dat te horen. Begin bij de klank. Welke stem trekt je aandacht? Wanneer verandert de ruimte? En hoe weinig hoeft er te gebeuren om de sfeer te laten kantelen?
Geef de minder bekende nummers tijd
Na zo'n titelnummer kun je gemakkelijk blijven hangen in één stemming. De rest van de plaat verdient een eigen luisterbeurt. Zet bijvoorbeeld On the Level en If I Didn't Have Your Love naast elkaar.
De officiële albumtoelichting noemt bij het eerste verlangen en verleiding, bij het tweede dankbaarheid binnen de liefde. Dat verschil is een nuttig vertrekpunt. Een stem kan ouder worden terwijl de gevoelens waarover ze zingt elkaar nog altijd tegenspreken.
Probeer tijdens het luisteren daarom niet meteen een levensles uit ieder nummer te halen. Let op de toon waarmee iets wordt gezegd. Klinkt er zekerheid, aarzeling, zelfspot? Het plezier van een goede liedjesschrijver zit vaak in de ruimte tussen een ernstige uitspraak en de manier waarop hij die zingt.
Waarom Treaty twee keer terugkomt
Treaty staat vroeg op de plaat en keert aan het einde terug als String Reprise/Treaty. Die opbouw biedt een klein luisterexperiment.
Luister eerst naar het oorspronkelijke nummer. Onthoud vooral de melodie, zonder te proberen ieder woord vast te houden. Laat daarna het hele album uitspelen. Bij de reprise krijgt die melodie een andere plaats, gedragen door strijkers en met Cohens stem aan het slot.
Wat herken je nog wanneer woorden tijdelijk naar de achtergrond verdwijnen? Welke emotie had je aan de tekst toegeschreven, terwijl ze misschien al in de muziek zat? Een reprise geeft je de kans om een eerste indruk te herzien zonder dat iemand uitlegt hoe dat moet.
Een plaat voor een avond
Zet voor deze luisterbeurt het automatisch afspelen van volgende muziek uit. Laat na het slot even geen andere artiest beginnen. Dat is vooral een praktische keuze: een zorgvuldig gemaakte volgorde verdient ook een einde.
Misschien blijft er een zin hangen. Misschien alleen een stem, of de klank van die strijkers. Je hoeft na afloop niet te kunnen uitleggen wat Cohen precies bedoelde. Het is al veel als je een nummer dat je dacht te kennen opnieuw wilt opzetten.
