Wie het Groninger Museum binnenstapt voor Nieuw licht – De Ploeg, kijkt niet alleen naar schilderijen. Je stapt een wereld binnen van jonge kunstenaars die ruim honderd jaar geleden vonden dat het anders moest. Frisser, vrijer, feller. De tentoonstelling is tot en met 31 december 2028 te zien en vormt een geheel vernieuwde presentatie van werken uit de eigen collectie van het Groninger Museum.
.png)
De Ploeg werd in 1918 opgericht in Groningen. Onder de initiatiefnemers waren onder anderen Jan Wiegers, Johan Dijkstra, George Martens en Jan Altink. Die laatste bedacht ook de naam: het kunstleven in Groningen moest als het ware worden “omgeploegd”, zodat er ruimte kwam voor moderne kunst.
Veel bezoekers kennen De Ploeg misschien van krachtige kleuren, robuuste vormen en het Groningse landschap. Maar Nieuw licht – De Ploeg laat zien dat de beweging veel meer was dan een groep schilders met een herkenbare stijl. Het Groninger Museum plaatst de kunstenaars terug in hun eigen tijd: de jaren na de Eerste Wereldoorlog, waarin maatschappelijke veranderingen, nieuwe ideeën en internationale kunststromingen elkaar snel opvolgden.
Daarmee verandert ook de blik van de bezoeker. De werken hangen niet langer alleen als vertrouwde klassiekers aan de muur, maar worden gepresenteerd als wat ze ooit waren: gedurfde, moderne kunst. Voor de kunstenaars zelf was het experiment geen bijzaak, maar een levenshouding.
De tentoonstelling richt zich vooral op de periode 1918–1930, waarin De Ploeg zich ontwikkelde tot een van de spannendste kunstenaarsverenigingen van Nederland. Naast expressionistische schilderijen is er aandacht voor grafiek, toegepaste kunst, materiaalexperimenten en samenwerkingen met schrijvers, musici en architecten. Volgens het museum zijn in de nieuwe presentatie ook objecten te zien die zelden of nooit eerder aan het publiek zijn getoond, zoals bijzondere poppen en origineel materiaal uit de ateliers van de kunstenaars.
Dat maakt de tentoonstelling aantrekkelijk voor wie graag verder kijkt dan het beroemde schilderij alleen. Je ziet hoe ideeën ontstaan, hoe kunstenaars elkaar beïnvloeden en hoe een stad als Groningen een onverwachte broedplaats werd voor vernieuwing.
Een belangrijke rol binnen De Ploeg was weggelegd voor Jan Wiegers en Johan Dijkstra. Wiegers raakte in 1920 tijdens een verblijf in Davos bevriend met de Duitse expressionist Ernst Ludwig Kirchner. Diens felle kleuren en krachtige vormen hadden grote invloed op Wiegers en, via hem, op de verdere ontwikkeling van De Ploeg.
Het werk Johan Dijkstra, Portret van Jan Wiegers, 1926 staat centraal in de communicatie rond de tentoonstelling. Het portret vat veel samen: vriendschap, artistieke verwantschap en de durf om de werkelijkheid niet netjes na te schilderen, maar haar met kleur en vorm opnieuw uit te vinden.
Wat deze nieuwe presentatie bijzonder maakt, is dat het museum nadrukkelijk verder kijkt dan de bekendste namen en schilderijen. Er is aandacht voor de sociaal-economische achtergrond van de kunstenaars, hun opleiding aan Academie Minerva, hun internationale invloeden en hun rol in de maatschappij. Ook minder bekende aspecten, zoals toegepaste kunst en gezamenlijke projecten, krijgen een plek.
Daarmee wordt De Ploeg minder een afgesloten hoofdstuk uit de kunstgeschiedenis en meer een levend verhaal. Het gaat over jonge makers die hun omgeving serieus namen, maar zich er niet door lieten beperken. Over kunstenaars die in het noorden van Nederland aansluiting zochten bij de internationale avant-garde. En over de vraag hoe vernieuwend iets kan zijn wanneer je het opnieuw durft te bekijken.
Voor Proudies-lezers is Nieuw licht – De Ploeg een mooie aanleiding voor een culturele dag in Groningen. De tentoonstelling biedt herkenning voor wie De Ploeg al kent, maar ook verdieping voor wie de kunstenaarsvereniging vooral van naam kent. Juist doordat het museum de context zo nadrukkelijk meeneemt, wordt de tentoonstelling toegankelijk: je hoeft geen kunsthistoricus te zijn om te voelen waarom deze kunstenaars destijds opschudding veroorzaakten.
De presentatie nodigt uit om langzaam te kijken. Naar kleur, materiaal, vriendschap, ambitie en de drang om iets nieuws te maken. En misschien ook naar de vraag wat vernieuwing vandaag betekent. Want hoewel De Ploeg meer dan een eeuw geleden werd opgericht, voelt de energie van deze kunstenaars verrassend actueel.
Tentoonstelling: Nieuw licht – De Ploeg
Waar: Groninger Museum, Museumeiland 1, Groningen
Te zien: tot en met zondag 31 december 2028
Openingstijden: doorgaans dinsdag tot en met zondag van 10.00 tot 17.00 uur; maandag gesloten. Controleer voor vertrek de actuele openingstijden en eventuele uitzonderingen.
Tickets: verkrijgbaar via het Groninger Museum.
