Je hoeft niet warm te lopen voor iedere nieuwe cursus om nieuwsgierig te zijn. Een onderzoek onder ruim twaalfhonderd volwassenen laat zien hoe verschillend onze belangstelling eruitziet, afhankelijk van wat je vraagt.

Vraag iemand of die graag nieuwe dingen leert en je krijgt een antwoord over hoe diegene zichzelf ziet. Vraag waarom de vogels in zijn tuin ineens wegblijven en je kunt een heel ander gesprek krijgen. Dan gaat het ergens over.
Dat verschil is de moeite waard, zeker als je merkt dat je na je pensioen weinig behoefte hebt aan het zoveelste advies om iets nieuws te gaan doen. Misschien heb je geen zin om een instrument te leren, een taal te beheersen of een complete opleiding uit te zoeken. Daaruit volgt nog niet dat je belangstelling voor de wereld is opgedroogd.
Psychologen maken onderscheid tussen nieuwsgierigheid als algemene eigenschap en nieuwsgierigheid op een bepaald moment. Het eerste gaat over je neiging om kennis en nieuwe ervaringen op te zoeken. Het tweede over de behoefte om een bepaald antwoord te kennen. Die twee vallen niet volledig samen.
Mary Whatley, Alan Castel en collega’s onderzochten dat onderscheid in een studie die in 2025 in PLOS ONE verscheen. In de hoofdanalyse zaten 1.218 volwassenen uit de Verenigde Staten, van twintig tot 84 jaar. Ze vulden een vragenlijst in en kregen kennisvragen te zien. Vervolgens gaven ze aan hoe graag ze het antwoord wilden weten.
Oudere deelnemers scoorden gemiddeld lager op de algemene nieuwsgierigheidsmaat. Bij de concrete vragen was er juist een positief verband tussen leeftijd en belangstelling voor het antwoord. Dat is een andere uitkomst dan de eenvoudige conclusie dat mensen met de jaren minder nieuwsgierig worden.
Het onderzoek vergeleek verschillende leeftijden op één moment. Het volgde dus geen mensen van hun twintigste tot hun tachtigste en bewijst niet dat ouder worden deze verandering veroorzaakt. Ook ging het om een online steekproef en een specifieke taak. De uitkomst vertelt niet hoe nieuwsgierig iedere oudere is, laat staan hoe iemand zijn vrije tijd moet besteden.
In de toelichting van UCLA legt Castel de verbinding met selectiviteit: naarmate je ouder wordt, kan het belangrijker worden wát je wilt leren. Dat is een mogelijke verklaring, geen voorschrift om je belangstelling voortaan tot één onderwerp te beperken.
Een bruikbare vertaling is om klein te beginnen. Schrijf eens een vraag op die de laatste tijd in je hoofd bleef hangen. Waarom staat dat oude fabriekspand juist daar? Hoe krijgt een restaurator vergeelde vernis van een schilderij? Waarom smaakt het brood van de ene bakker zo anders dan dat van de andere?
Zoek vervolgens één goede plek om verder te komen: een boek uit de bibliotheek, een lezing van een museum, iemand met verstand van het vak. Je hoeft vooraf niet te besluiten dat architectuur, restauratie of brood bakken je nieuwe hobby wordt. Eerst dat antwoord maar eens.
Dit zijn ideeën om zelf te proberen. De onderzoekers hebben geen stappenplan voor een nieuwsgierig pensioen getest. Juist daarom hoeft er ook geen weekschema bij, en al helemaal geen score.
Dezelfde aanpak kun je gebruiken in een gesprek. Vraag iemand niet alleen hoe het op zijn werk gaat, maar ook wat er moeilijk is aan een taak die voor buitenstaanders eenvoudig lijkt. Een timmerman, verpleegkundige of programmeur weet dingen waar je zelf nooit naar hebt hoeven zoeken.
Omgekeerd kun je iets laten zien uit een vak of bezigheid die jij goed kent. Hoe je een verbinding maakt, een probleem herkent, een fout herstelt. Een concrete handeling geeft de ander gelegenheid om vragen te stellen die je zelf al lang niet meer stelt.
Misschien groeit daar een gezamenlijke interesse uit. Misschien heb je gewoon een prettig uur gehad. Je hoeft aan het einde niet nieuwsgieriger te zijn geworden. Je weet wel waarom dat brood anders smaakt.
Bronnen en verder lezen
Whatley en collega’s: Curiosity across the adult lifespan, PLOS ONE (2025)
UCLA: toelichting van de onderzoekers op verschillende vormen van nieuwsgierigheid