De overgang naar pensioen is een van de grootste identiteitsveranderingen in een mensenleven. Werk is immers voor velen méér dan een inkomen: het is status, structuur, sociale verbinding en zingeving. Maar wat gebeurt er als die werkrol wegvalt?
.png)
Een invloedrijke studie van Prashant Bordia, S.A. Read en S. Bordia, gepubliceerd in het Journal of Organizational Behavior (2020), laat zien dat het antwoord vooral afhangt van iets fundamenteels: onze identiteit.
Hun centrale bevinding?
Mensen die vóór hun pensioen meerdere niet-werk identiteiten hebben ontwikkeld, passen zich significant beter aan aan het pensioen.
In de studie staat het concept rolidentiteit centraal. Dat is de mate waarin iemand zichzelf definieert via bepaalde rollen: manager, ondernemer, consultant, arts, docent.
Hoe sterker iemand zich uitsluitend met de werkrol identificeert, hoe groter de kans dat het pensioen voelt als verlies:
Wanneer werk dé primaire identiteit is, ontstaat er bij pensionering een identiteitsvacuüm.
En dat vacuüm kan zich uiten in:
Het onderzoek laat zien dat mensen die al vóór hun pensioen meerdere niet-werkrollen hadden — bijvoorbeeld:
… aanzienlijk beter door de overgang kwamen.
Waarom?
Omdat zij niet “zonder identiteit” kwamen te zitten. Hun zelfbeeld rustte al op meerdere pijlers.
De onderzoekers noemen dit een identiteitsportfolio. Net als bij financiële beleggingen geldt: spreiding verlaagt risico.
De studie beschrijft drie belangrijke processen:
Mensen voelen zich stabieler wanneer delen van hun identiteit blijven bestaan.
Als je altijd al mentor was naast je functie als directeur, blijft dat deel bestaan.
Als de werkrol wegvalt, kunnen andere rollen het gat opvullen.
Nieuwe rollen worden niet als vervanging ervaren, maar als uitbreiding.
Dit zorgt voor meer:
Veel professionals in de tweede helft van hun carrière hebben een sterke werkidentiteit opgebouwd. Dat is vaak een bron van trots en terecht.
Maar dit onderzoek suggereert iets belangrijks:
Wacht niet tot ná je pensioen om andere identiteiten te ontwikkelen.
De beste voorbereiding op pensioen is niet alleen financieel, maar identitair.
Ontwikkel minimaal twee betekenisvolle rollen naast je werk vóór je pensionering.
Relaties die niet afhankelijk zijn van je functie blijven bestaan na pensionering.
De overgang wordt soepeler wanneer je het ziet als herverdeling van identiteiten, niet als verlies.
Het onderzoek van Bordia en collega’s onderstreept dat pensioen geen ‘stopmoment’ is, maar een identiteitsverschuiving.
De mensen die het beste floreren zijn niet degenen die het meest hebben bereikt, maar degenen die zichzelf niet uitsluitend hebben gedefinieerd via hun werk.
Voor wie nu nog volop in zijn of haar carrière zit, ligt hier een uitnodiging:
Pensioen wordt geen sprong in het onbekende wanneer je al meerdere versies van jezelf hebt ontwikkeld.
En misschien is dát wel de meest duurzame vorm van succes.
