Maya Schepers studeerde psychologie en werkt als coördinator verhalende podcasts bij het NPO-fonds. Per toeval stuitte ze op het wonderlijke leven van de Nederlandse Maria Moltzer en haar samenwerking met Carl Gustav Jung aan het begin van de twintigste eeuw. Maya schreef er het boek Maria Moltzer, de beginjaren van de analytische psychologie over.
Fotocredits: Lionne Hietberg en boekomslag: Brigitte Slangen.
In het Zwitserland van weleer werden geestesziekten primair lichamelijk behandeld met koud water, rust, zonlicht en medicatie. Geleidelijk ontstond er een tweede benadering waarin het gesprek centraal kwam te staan. Binnen deze nieuwe psychoanalyse speelde Maria Moltzer een cruciale rol. Ze was een belangrijke intellectuele partner van Jung; hij nam haar ideeën over in zijn theorievorming en liet zich een tijd door haar analyseren. Ondanks hun nauwe band verdroeg hij haar kritiek slecht, wat uiteindelijk leidde tot een breuk. Dit alles speelde zich af tegen de achtergrond van het rustige Zürich tijdens de Eerste Wereldoorlog – destijds een toevluchtsoord voor denkers, kunstenaars en wetenschappers.
Maya, complimenten voor dit boek! Hoe was het om dit te schrijven?
“Het is mijn eerste boek. Ik heb twee jaar lang onderzoek gedaan en elk stukje informatie dat ik vond, maakte me blij. Zo ontmoette ik iemand die een boek had geschreven over Nederlanders die in de ban waren van Carl Jung; daar was een heel hoofdstuk aan Maria gewijd, wat ik ontzettend goed kon gebruiken. Ook kwam ik in contact met een Engelsman die veel over Jung heeft gepubliceerd. Zo kreeg ik van alle kanten hulp.
Met een enorme berg informatie ben ik met mijn hond voor vier maanden naar Griekenland vertrokken om aan het boek te werken. Ik heb daar flink moeten schrappen; om tot een helder verhaal te komen, moet je soms informatie opofferen. Achteraf kijk ik terug op een heel mooi en bijzonder proces.”
Wat waardeer je in Maria?
“Haar eerlijkheid. Ook bewonder ik haar grootse plannen om met Carl Jung samen te werken, al wees hij haar aanbod helaas af. Ik ben ervan overtuigd dat zij met haar analyses uitstekend werk heeft verricht en veel mensen heeft geholpen. Ze was een vrouw in een mannenwereld; de manier waarop zij zich manifesteerde is indrukwekkend. Je ziet bovendien duidelijke parallellen met het heden, zoals de discussie over genderidentiteit. Maria zei toen al: ‘Je hebt mannelijke vrouwen en vrouwelijke mannen. Hou op met ze in hokjes te plaatsen.’ Die discussie speelde destijds dus ook al.”
Wat vond je nog meer een bijzondere uitspraak van Maria?
“Volgens Jung heb je introverte en extraverte mensen: je bent voelend of denkend. Zij antwoordde daarop: ‘Je kan voelen of denken tot je een ons weegt, maar dan gebeurt er niets. Juist in deze oorlogstijd hebben we mensen nodig die creatief zijn en op hun intuïtie durven varen. Zij kunnen ons uit de put halen.’ Ik denk dat we zulke mensen ook nu heel goed kunnen gebruiken.”
Wat vind je een minder goede kant van Maria?
“Ze stelde extreem hoge eisen aan zichzelf. Daarnaast kon ze haar verlies moeilijk accepteren nadat Jung haar had afgewezen. Dat is jammer, want ze had met haar kennis en financiële middelen zoveel goeds kunnen doen. Ze had anderen kunnen helpen of jonge vrouwen kunnen stimuleren om te gaan studeren. In plaats daarvan trok ze zich terug in haar huis op de berg, waar ze haar laatste jaren in eenzaamheid en met een zwakke gezondheid doorbracht. Het is triest dat ze zo verbitterd was geraakt en zoveel tijd en energie aan Jung had verspild.”
Hoe zou je Jung omschrijven?
“Tegenwoordig zouden we zo iemand een narcist noemen. Hij gebruikte de mensen om zich heen vooral voor eigen gewin. De patiënten die hij behandelde, leken er vooral te zijn om zijn eigen theorieën te bewijzen. Ooit zei hij dat hij het liefst zijn eigen gezelschap had.”
Wat voor mensen kwamen er bij Jung?
“Het waren vaak mensen zonder acute psychische problemen; die werden in die tijd toch nog opgenomen in een inrichting. Jungs patiënten waren bemiddeld en hadden genoeg geld om alles zelf te betalen. Moet je nagaan: vijf keer per week een uur therapie. Wie kan dat tegenwoordig nog betalen? Toch kan ik me voorstellen dat het voor vrouwen heerlijk was om eindelijk eens met iemand te kunnen praten. Dat was destijds nergens anders mogelijk. Eigenlijk was Jung een soort Dokter Rossi uit Gooische Vrouwen.”
Je wordt dit jaar 66. Hoe kijk je naar de toekomst?
“Ik voel me absoluut niet oud. Voor mijn gevoel ben ik hier nog maar net en begint het leven morgen pas echt, ook al loop ik al 65 jaar rond op deze aardbol. Ik heb nog zoveel plannen; er is nog zoveel te doen. Dat komt misschien ook doordat ik altijd zulk leuk werk heb gehad. Dat voelde voor mij nooit als een verplichting.”
Je hebt een zittend beroep. Hoe blijf je fit en vitaal?
“Ik wandel veel met mijn hond. Aan het einde van mijn straat sta ik direct op de hei. Daarnaast doe ik alles op de fiets. Geen e-bike voor mij hoor, maar gewoon een ouderwetse fiets. En een paar keer per jaar met vriendinnen wandelen in de bergen van Mallorca of Oostenrijk.”
Wat zijn je plannen voor de komende tijd?
“Door de reorganisatie en bezuinigingen bij de NPO ga ik waarschijnlijk eerder met pensioen. Ik ben dan ook van plan om weer een boek te schrijven!” Ze lacht: ”Ik weet al waarover, maar ik laat er nog niets over los. Het gaat opnieuw over een historisch onderwerp waar ik nog research naar mag doen. En wat extra leuk is: het boek over Maria wordt hoogstwaarschijnlijk vertaald naar het Duits, dan kan de kleinzoon van Jung het ook lezen.”
Welk boek ligt er op je nachtkastje?
“Een hele stapel, ik lees alles door elkaar. Vooral veel non-fictie. Ik ben niet zo goed met romans. Het liefst lees ik een hele middag of avond achter elkaar op de bank.”
Heb je een levensmotto?
“Mijn oma zei altijd: ‘Don’t worry, it may never happen.’ Ik probeer daarnaar te leven, maar af en toe ben ik ook een stresskip die zich overal zorgen over maakt!”
Wil je de lezers van Proudies nog iets meegeven?
“Probeer niet te oordelen over anderen, je weet nooit wat iemand heeft meegemaakt, waarom iemand handelt zoals hij/zij doet.”
Het boek Maria Moltzer, de beginjaren van de analytische psychologie is uitgegeven door uitgeverij Querido. Wil je meer leren over het boek van Maya, en/of nieuwsgierig naar de schrijfster achter de verhalen? Dan hebben we goed nieuws voor je. Op maandag 29 juni is Maya Schepers te gast bij de Proudies boekenclub. Schrijf je hier in: klik hier.
