Waarom lijkt het publieke gesprek steeds negatiever? Waarom vergelijken we ons voortdurend met anderen? En waarom kost het zoveel moeite om onze aandacht bij één ding te houden? De Amerikaanse filosoof Agnes Callard denkt dat deze verschijnselen met elkaar samenhangen. Haar naam voor onze nieuwe leefwereld: de ‘uni-context’.
.png)
Je zit aan de keukentafel met een kop koffie. Op je telefoon verschijnt een foto van een kleinkind, gevolgd door een nieuwsbericht over een oorlog, een verontwaardigde reactie van een oud-collega, een advertentie voor een vakantiehuis en een filmpje waarin iemand uitlegt hoe je gezonder, rijker en gelukkiger kunt worden.
Binnen enkele minuten ben je grootouder, nieuwsconsument, burger, vriend, potentiële koper en beoordelaar van het leven van een onbekende. Al die werelden komen samen op hetzelfde scherm.
Dat is ongeveer wat filosoof Agnes Callard bedoelt met de uni-context: een wereld waarin de grenzen tussen verschillende sociale situaties vervagen en we steeds meer leven alsof iedereen zich in dezelfde grote ruimte bevindt.
Callard, filosofieprofessor aan de University of Chicago, besprak haar idee met journalist en podcastmaker Derek Thompson in een aflevering van Plain English, gepubliceerd op 14 juli 2026. Thompson presenteert de uni-context als een mogelijke verklaring voor uiteenlopende moderne verschijnselen: van online negativiteit en identiteitsdenken tot keuzestress, aandachtsproblemen en de groeiende neiging om alles met alles te vergelijken.
Een context is een omgeving die ons aanwijzingen geeft over hoe we ons kunnen gedragen.
Aan de eettafel gelden andere omgangsvormen dan tijdens een vergadering. In een café praat je anders dan bij een uitvaart. Bij oude vrienden laat je misschien een andere kant van jezelf zien dan bij je kinderen of de huisarts.
Die verschillen zijn niet per definitie oneerlijk of hypocriet. Ze maken het juist mogelijk om verschillende rollen te vervullen. Een mens is nu eenmaal niet alleen werknemer, ouder, buur, patiënt of vriend. We zijn het allemaal, maar niet voortdurend en niet overal tegelijk.
Volgens Callard leefden mensen het grootste deel van de geschiedenis in meerdere, grotendeels lokale contexten. De omgeving, de gelegenheid en de aanwezige mensen hielpen bepalen wat passend was. In de uni-context ontstaat daarentegen het gevoel dat er één verzameling normen moet bestaan die altijd, overal en voor iedereen geldt.
Het idee lijkt op wat onderzoekers context collapse noemen. Op sociale media kan één bericht tegelijk worden gelezen door familieleden, vrienden, buren, zakelijke relaties en volslagen onbekenden. Publiek en privé, persoonlijk en professioneel lopen daardoor door elkaar. Onderzoek laat zien dat mensen hun taal en zelfpresentatie aanpassen wanneer uiteenlopende publieksgroepen op één platform samenkomen.
Callard gaat nog een stap verder. Niet alleen onze communicatiecontexten vloeien samen. Ook onze ideeën over wat goed, fout, belangrijk en bewonderenswaardig is, komen terecht in één groot openbaar beoordelingssysteem.
Een van Callards opvallendste observaties is dat goede dingen vaak sterk van hun omgeving afhankelijk zijn.
Een geslaagde familiemaaltijd, een prachtig lokaal concert, een behulpzame buur of een goed gesprek kan van grote betekenis zijn voor de betrokkenen. Maar voor duizenden onbekenden is het moeilijk om die waarde volledig te begrijpen. Ze kennen de mensen, geschiedenis en omstandigheden niet.
Pijn, geweld, ziekte, onrecht en vernedering zijn veel universeler herkenbaar. Daar is minder achtergrondkennis voor nodig. Wie een beeld van zichtbaar leed ziet, begrijpt onmiddellijk dat er iets mis is.
In een wereld waarin berichten een zo groot mogelijk publiek moeten aanspreken, heeft negativiteit daardoor een voordeel. Verontwaardiging reist gemakkelijker dan tevredenheid. Een aanklacht vraagt vaak minder context dan een verhaal over wat een leven, gemeenschap of traditie waardevol maakt.
Dat betekent niet dat online kritiek onterecht is. De open digitale wereld maakt het mogelijk misstanden zichtbaar te maken die vroeger verborgen bleven. Maar een omgeving die vooral goed is in het herkennen en verspreiden van het slechte, kan ons wel het idee geven dat vrijwel alles voortdurend achteruitgaat.
Het goede bestaat nog steeds. Het is alleen dikwijls stiller, lokaler en moeilijker samen te vatten in een bericht van enkele regels.
De uni-context zou volgens Callard ook kunnen verklaren waarom we veel spreken over identiteit en relatief weinig over karakter.
Identiteit bestaat uit kenmerken die in vrijwel iedere omgeving zichtbaar of benoembaar blijven: leeftijd, nationaliteit, geslacht, religie of maatschappelijke positie. Ze zijn snel te communiceren en daardoor bruikbaar in een publieke ruimte vol mensen die elkaar niet persoonlijk kennen.
Karakter is lastiger vast te stellen. Of iemand moedig, trouw, geduldig, rechtvaardig of gul is, blijkt pas na verloop van tijd. Daarvoor moet je iemand in verschillende omstandigheden meemaken. Je moet zien wat die persoon doet wanneer het tegenzit, wanneer niemand kijkt of wanneer er niets te winnen valt.
In de uni-context beoordelen we mensen regelmatig op basis van een foto, een label, één uitspraak of een bericht van jaren geleden. Maar een menselijk karakter laat zich niet in één moment vastleggen. Het heeft tijd, nabijheid en gedeelde ervaringen nodig.
Voor wie ouder wordt, is dat misschien extra herkenbaar. Een lang leven leert dat mensen kunnen veranderen, tegenstrijdig kunnen zijn en soms boven zichzelf uitstijgen. Het oordeel van één moment vertelt zelden het volledige verhaal.
Zodra mensen, scholen, vakanties, carrières, huizen en zelfs vriendschappen in dezelfde digitale ruimte verschijnen, ontstaat een bijna onweerstaanbare drang om ze te vergelijken.
Welke school heeft de beste resultaten? Welke stad is het prettigst om in te wonen? Wie reist het meest? Wie ziet er het jongst uit? Wie heeft het succesvolste gezin? Wie benut zijn pensioen het beste?
Callard gebruikt het voorbeeld van twee scholen die aanvankelijk ieder hun eigen omgeving en werkwijze hebben. Zodra iedereen vrij tussen beide kan kiezen, ontstaat behoefte aan meetbare criteria. Slagingspercentages, ranglijsten en andere cijfers maken vergelijken mogelijk. Vervolgens gaan de scholen zich aan die meetlat aanpassen, waardoor hun verschillen kleiner kunnen worden.
Thompson herkent hetzelfde patroon in sport. Wanneer alle clubs spelers met dezelfde statistieken beoordelen, gaan zij ook vaker dezelfde strategieën gebruiken. Vergelijkbaarheid leidt zo niet alleen tot competitie, maar mogelijk ook tot eenvormigheid.
Het patroon is breder herkenbaar. Hotels gaan op elkaar lijken omdat ze dezelfde internationale gasten en beoordelingssites willen aanspreken. Restaurants ontwerpen gerechten die goed fotograferen. Mensen presenteren hun leven in beelden die passen binnen dezelfde esthetiek.
De wereld wordt groter, maar kan tegelijkertijd uniformer aanvoelen.
Ook onze omgang met aandacht past volgens Callard binnen de uni-context.
Van nature reageren mensen op wat er in hun directe omgeving gebeurt. Een gesprek, een geluid, iemand die binnenkomt of iets dat onze zorg nodig heeft, trekt vanzelf de aandacht.
Een scherm doorbreekt die lokale ordening. Tijdens een wandeling kunnen we bezig zijn met een conflict aan de andere kant van de wereld. Tijdens het eten kunnen we vakanties vergelijken. Tijdens een gesprek kunnen we lezen wat honderden anderen ergens van vinden.
Daardoor moeten we voortdurend beslissen waar onze aandacht eigenlijk naartoe zou moeten gaan. We installeren toepassingen om andere toepassingen te blokkeren, zetten timers om ons telefoongebruik te beperken en verwijten onszelf dat we ons laten afleiden.
We voeren als het ware een gevecht tegen apparaten die we zelf hebben gekocht en tegen mogelijkheden die we zelf aantrekkelijk vinden. Callard ziet dit als een gevolg van een bestaan waarin de directe omgeving niet langer vanzelf bepaalt wat belangrijk is. Alles kan op ieder moment onze aandacht opeisen.
De uni-context is niet alleen maar een probleem. Callard wil haar idee nadrukkelijk niet presenteren als een eenvoudige aanklacht tegen technologie.
Mensen verlangen ernaar om buiten de grenzen van hun geboorteplaats, familie, klasse of traditie te kijken. Radio, televisie, internet en smartphones werden niet uitsluitend opgedrongen. We omarmden ze ook omdat ze toegang geven tot andere ideeën, mensen en levenswijzen.
De open wereld maakt nieuwsgierigheid mogelijk. We kunnen contact houden met familie in het buitenland, colleges volgen vanuit huis, kennismaken met kunst uit andere culturen en gemeenschappen vinden die in onze directe omgeving ontbreken.
Callard spreekt daarom over een menselijk verlangen naar world openness: we willen niet volledig worden opgesloten in het kleine wereldje waarin we toevallig zijn geboren. De uni-context geeft uitdrukking aan dat verlangen, maar haalt tegelijkertijd beschermende muren tussen onze verschillende levenssferen weg.
Bovendien is het samenvallen van contexten niet overal volledig. Onderzoekers hebben laten zien dat mensen online opnieuw kleinere omgevingen kunnen creëren, bijvoorbeeld via besloten groepen, privacy-instellingen en verschillende platforms voor familie, werk en vrienden. De uni-context is dus een sterke tendens, geen onontkoombaar natuurverschijnsel.
De gebruikelijke oplossing luidt: leg de telefoon wat vaker weg. Dat kan verstandig zijn, maar het gaat niet ver genoeg.
De diepere vraag is welke contexten we in ons leven willen beschermen.
Een etentje hoeft geen publiek optreden te worden. Een hobby hoeft niet te worden gemeten in prestaties. Een wandeling hoeft niet te worden vastgelegd. Een gesprek mag vertrouwelijk blijven. Een leesclub, koor, vereniging, buurtinitiatief of vriendengroep mag eigen gewoonten en verhalen hebben die voor buitenstaanders niet onmiddellijk begrijpelijk zijn.
Misschien hebben we niet minder openheid nodig, maar meer deuren. De mogelijkheid om de grote wereld binnen te stappen én haar af en toe weer achter ons te sluiten.
Mensen boven de zestig beschikken daarbij over een waardevol perspectief. Zij hebben een wereld meegemaakt waarin niet ieder moment deel kon worden van een wereldwijd gesprek. Dat verleden was zeker niet altijd beter: lokale gemeenschappen konden beklemmend, behoudend en uitsluitend zijn. Maar er bestonden wel duidelijkere grenzen tussen werk, gezin, vriendschap en publieke opinie.
Die ervaring kan helpen om de voordelen van digitale openheid te combineren met het beste van een leven met meerdere contexten.
Niet alles hoeft overal te worden gedeeld. Niet iedereen hoeft over alles een oordeel te hebben. Niet iedere goede ervaring hoeft vergelijkbaar, meetbaar of zichtbaar te zijn.
Sommige delen van het leven worden juist waardevol doordat ze klein blijven. Doordat ze alleen volledig te begrijpen zijn voor de mensen die erbij waren.
In een wereld die steeds meer op één grote kamer lijkt, is het misschien een vorm van levenskunst om opnieuw kleinere kamers te maken—en bewust te kiezen wie we uitnodigen.
