Soms valt een tentoonstelling precies samen met de plek waarvoor zij gemaakt is. Dat lijkt het geval bij Kiefer. The Women Alchemists, de nieuwe site-specific tentoonstelling van Anselm Kiefer in de Sala delle Cariatidi van Palazzo Reale in Milaan. In deze indrukwekkende zaal, nog altijd getekend door de bombardementen van 1943, brengt Kiefer een monumentale cyclus van 42 grote doeken samen: een eerbetoon aan vrouwelijke alchemisten die eeuwenlang uit de geschiedenis zijn weggeschreven.
.png)
De Sala delle Cariatidi is geen neutrale tentoonstellingsruimte. Ooit was het een schitterende balzaal, rijk aan decoratie en grandeur. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de zaal zwaar beschadigd; haar gewonde muren, gehavende beelden en open geschiedenis zijn nooit volledig gladgestreken. Juist daardoor bezit de ruimte een zeldzame kracht: ze toont schoonheid en verwoesting tegelijk.
In 1953 kreeg deze zaal al een bijzondere plaats in de kunstgeschiedenis, toen Picasso’s Guernica er werd getoond. De keuze voor juist deze half verwoeste ruimte gaf het anti-oorlogswerk extra lading. Ruim zeventig jaar later treedt Kiefer met The Women Alchemists opnieuw in dialoog met diezelfde historische wond.
Anselm Kiefer, geboren in Duitsland in 1945, staat bekend om zijn monumentale werken waarin geschiedenis, herinnering, mythologie, literatuur en trauma samenkomen. Zijn schilderijen zijn vaak opgebouwd uit zware, tastbare materialen: verf, as, lood, stro, aarde, metaal. Bij Kiefer is kunst nooit alleen beeld; het is materie die iets heeft meegemaakt.
Dat maakt alchemie een bijna vanzelfsprekend thema voor hem. Alchemie draait immers om transformatie: het omzetten van het ene in het andere, van stof naar betekenis, van verval naar nieuw leven. In deze tentoonstelling wordt dat idee verbonden met vrouwen die in de geschiedenis van wetenschap, geneeskunde en kennis vaak onzichtbaar zijn gebleven.
De tentoonstelling richt zich op vrouwen die via alchemie, kruidenkennis, experiment en medische praktijk hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van wetenschap en cultuur. In bronnen rond de tentoonstelling worden onder meer namen genoemd als Caterina Sforza, Isabella Cortese, Maria de Jodin, Marie Meurdrac, Rebecca Vaughan, Mary Anne Atwood en Anne Marie Ziegler.
Het zijn namen die niet vanzelfsprekend in schoolboeken voorkomen. Toch waren dit vrouwen die experimenteerden, observeerden, schreven en kennis doorgaven. In een wereld waarin intellectuele autoriteit vooral aan mannen werd toegekend, raakten hun bijdragen vaak overschaduwd of vergeten.
Kiefer haalt hen niet terug als keurige historische portretten, maar als monumentale verschijningen. Volgens Associated Press zijn sommige panelen bijna zes meter hoog en bevatten de werken symbolische elementen zoals teksten en driedimensionale planten. Daarmee worden deze vrouwen niet alleen herdacht, maar opnieuw aanwezig gemaakt.
Bijzonder is ook de relatie tussen de inhoud van de tentoonstelling en de architectuur van de zaal. De Sala delle Cariatidi dankt haar naam aan de kariatiden: vrouwelijke figuren die in de architectuur als dragende beelden fungeren. Zij dragen letterlijk het gebouw, maar zijn zelf verstild, beschadigd en vaak anoniem.
Kiefer zag in die gehavende vrouwelijke figuren een aanleiding voor zijn project. De tentoonstelling brengt zo twee vormen van vrouwelijke aanwezigheid samen: de gebeeldhouwde vrouwen die de zaal dragen, en de vrouwelijke alchemisten die kennis, experiment en herinnering dragen.
Dat maakt The Women Alchemists meer dan een kunsttentoonstelling. Het is een reflectie op wie wordt herinnerd, wie wordt vergeten, en wie de geschiedenis eigenlijk draagt.
De tentoonstelling wordt gepresenteerd door de gemeente Milaan-Cultuur en geproduceerd door Palazzo Reale en Marsilio Arte. Ze maakt deel uit van het culturele programma rond de Olympische Winterspelen Milano-Cortina 2026 en is samengesteld door kunsthistorica Gabriella Belli.
Voor wie in 2026 Milaan bezoekt, is dit dus niet zomaar een tentoonstelling om “mee te nemen”. Het is een ervaring die vraagt om tijd, stilte en aandacht. Kiefers werk is groot, zwaar en beladen, maar juist daardoor ook troostrijk. Het laat zien dat uit verwoesting iets nieuws kan ontstaan, en dat vergeten levens opnieuw zichtbaar kunnen worden.
The Women Alchemists raakt aan thema’s die voor Proudies bijzonder relevant zijn: vrouwelijke kracht, levenslange nieuwsgierigheid, vergeten kennis en de schoonheid van rijping. Kiefer toont vrouwen niet als muze, maar als makers, denkers en onderzoekers. Hij geeft ruimte aan vrouwen die niet jong, glad of decoratief hoeven te zijn om betekenisvol te zijn.
In de gehavende pracht van Palazzo Reale wordt hun aanwezigheid bijna tastbaar. Het is kunst die niet alleen bekeken wil worden, maar die je herinnert aan iets groters: dat geschiedenis nooit af is, en dat sommige stemmen pas later hun volle klank krijgen.
Praktisch
Kiefer. The Women Alchemists
Palazzo Reale, Sala delle Cariatidi, Milaan
7 februari t/m 27 september 2026
Curator: Gabriella Belli
