Als mensen richting hun pensioen gaan, krijgen ze vaak dezelfde vraag: Wat ga je straks doen? Een begrijpelijke vraag, maar ook een lastige. Alsof je van de ene op de andere dag een nieuw leven moet kunnen uittekenen. Alsof alles wat achter je ligt wordt afgesloten en je opnieuw begint.
.png)
Maar niemand begint opnieuw. Je neemt een heel werkend leven mee. Kennis natuurlijk, maar ook oordeelsvermogen, gewoontes, relaties en een scherp gevoel voor wat wel en niet werkt. Je weet misschien hoe je mensen meekrijgt, orde schept in chaos, een moeilijk gesprek voert of iets van de grond krijgt. Tegelijkertijd neem je ook mee waar je genoeg van hebt, wat je jarenlang energie kostte en welke rol je niet opnieuw wilt aannemen.
Daarom lanceren we binnen Club Proudies Vertrekpunt. Een persoonlijke assessment die niet begint bij de vraag wat je allemaal zou kunnen gaan doen, maar bij een veel belangrijkere vraag: waar sta je nu, wat heb je opgebouwd en wat wil je daarmee meenemen naar de volgende fase?
In 2025 gingen in Nederland ruim 100.000 werknemers met pensioen. De gemiddelde pensioenleeftijd steeg volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek naar 66 jaar en vier maanden. Die cijfers vertellen wanneer mensen stoppen, maar niet wat er daarna gebeurt.
Want met het vertrek uit een baan verdwijnt meer dan werk alleen. Ook het ritme van de week verandert. Collega’s verdwijnen uit het dagelijks leven, er wordt minder vanzelfsprekend een beroep op je gedaan en een vertrouwd antwoord op de vraag wat doe je? valt weg. Dat kan bevrijdend zijn, maar ook ongemakkelijk.
Uit het Proudies Jaaronderzoek 2025 bleek dat 53 procent de overgang naar het pensioen onverwacht ingewikkeld vindt. Dat sluit aan bij wat wetenschappers al langer zien. In een veelgeciteerde overzichtsstudie beschrijven onderzoekers Mo Wang, Kène Henkens en Hanna van Solinge pensionering niet als één duidelijk moment, maar als een proces van aanpassing. Hoe iemand die overgang beleeft, hangt volgens hen samen met veranderingen in verschillende hulpbronnen: geld, gezondheid, sociale contacten, mentale veerkracht, motivatie en de mate waarin iemand zelf richting kan geven aan het nieuwe leven. Er bestaat dus geen standaardroute naar een goed pensioen. Lees het onderzoek via KNAW.
Dat was een belangrijk uitgangspunt bij de ontwikkeling van Vertrekpunt. De assessment kijkt niet alleen naar de financiële kant en ook niet alleen naar de vraag of je wilt blijven werken. Hij brengt verschillende delen van het leven bij elkaar.
Werk na het pensioen wordt nog vaak voorgesteld als een keuze tussen twee uitersten: volledig doorgaan of definitief stoppen. In de praktijk ligt daar een groot gebied tussen. Mensen werken een paar dagen, beginnen voor zichzelf, nemen plaats in een bestuur, begeleiden iemand, geven les, zetten een eigen initiatief op of gebruiken hun ervaring in vrijwilligerswerk.
Onderzoek van het NIDI laat zien dat Nederlandse gepensioneerden die betaald blijven werken dat meestal in deeltijd doen. De meerderheid werkt maximaal twee dagen per week. Bovendien hebben in Nederland positieve, intrinsieke motieven vaak de overhand: mensen werken niet alleen vanwege het geld, maar ook omdat ze het werk interessant vinden of van betekenis willen blijven. Gepensioneerden zien dat werk doorgaans niet als een verlenging van hun oude loopbaan, maar als een aanvulling op hun pensioenleven. Lees het NIDI-onderzoek.
Een recenter onderzoek onder ruim 3.100 mensen die na hun pensionering bleven werken, maakt een interessant onderscheid. Financiële redenen bleken vooral een rol te spelen bij de beslissing om méér te gaan werken. Maar of mensen het werk op langere termijn bleven doen, hing sterker samen met de persoonlijke betekenis die het voor hen had. Werk dat alleen doorgaat omdat een organisatie iemand nog nodig heeft, blijkt minder houdbaar dan werk dat ook aansluit bij wat die persoon zelf belangrijk vindt. Bekijk de studie in The Journals of Gerontology.
Dat is precies waarom Vertrekpunt niet alleen vraagt: Wil je nog werken? De interessantere vragen zijn: Wat gaf je werk je? Waar werd je goed in? Waar kreeg je energie van? En welke delen wil je in een andere vorm behouden?
Een cv zet je loopbaan op volgorde van jaartallen en functies. Vertrekpunt ordent diezelfde jaren op energie, trots en betekenis. Welke periodes gaven je iets? Wanneer ging het werk bijna vanzelf? Waarvoor kwamen collega’s naar jou toe als het ingewikkeld werd? En wat heb je nooit gedaan, terwijl je het misschien wel had gekund?
Soms blijkt dat het waardevolste wat iemand meeneemt nauwelijks op een cv staat. Een manager kan vooral goed zijn in het herkennen van talent. Een specialist kan ontdekken dat niet de inhoud van het vak, maar het uitleggen ervan de meeste voldoening gaf. Iemand die altijd alles organiseerde, kan juist besluiten dat in de volgende fase niet meer te willen doen.
Vertrekpunt brengt twaalf vermogens in kaart, waaronder verbinden, onderzoeken, uitleggen, ordenen, begeleiden, ontwerpen en richting geven. Je kijkt er drie keer naar: waar ben je goed in, waar krijg je energie van en waar weten anderen je voor te vinden?
Waar die drie samenvallen, ligt vaak een richting voor de komende jaren. Dat hoeft geen nieuwe baan te zijn. Het kan ook gaan om een project, mentorschap, een bestuursfunctie, vrijwilligerswerk, een eigen initiatief of een onderwerp waarin je je eindelijk wilt verdiepen.
Minstens zo belangrijk is de plek waar je goed in bent en anderen je voor vragen, maar die je zelf weinig meer brengt. Daar zit de valkuil van je oude vak. Een verzoek om nog even mee te denken of tijdelijk in te vallen voelt al snel als een compliment. Voor je het weet, vult je agenda zich opnieuw met werk dat je eigenlijk wilde achterlaten. Vertrekpunt helpt je daarom niet alleen te bepalen wat je wilt meenemen, maar ook wat je voortaan mag laten.
Onderzoek naar werk na het pensioen vraagt om nuance. Doorwerken kan prettig en betekenisvol zijn, maar meer werken leidt niet automatisch tot meer welzijn. Het maakt verschil of iemand zelf kiest, of het werk past en of er daarnaast ruimte blijft voor andere onderdelen van het leven.
Een Nederlands tienjarig panelonderzoek van NIDI-onderzoekers Ellen Dingemans en Kène Henkens liet zien dat onvrijwillig pensioneren samenhing met een afname in tevredenheid en ervaren regie. Bij mensen die na zo’n onvrijwillig vertrek nog enig betaald werk deden, werd die afname niet gevonden. Ook mensen die vrijwillig met pensioen gingen en daarna passend werk bleven doen, rapporteerden een hogere levenstevredenheid. De gevonden effecten waren klein, maar wel consistent. Lees de studie.
Dat betekent niet dat iedereen na het pensioen zou moeten blijven werken. Het betekent vooral dat keuzevrijheid belangrijk is. Werk kan structuur, betekenis en verbinding bieden, maar diezelfde dingen kunnen ook ergens anders worden gevonden.
Het Sociaal en Cultureel Planbureau volgde voor het onderzoek Investeren in vitale ouderen ruim 5.000 mensen van 55 jaar en ouder over een periode van 27 jaar. Daaruit blijkt dat brede participatie positief samenhangt met het welzijn in het latere leven. Het gaat dan niet alleen om betaald of onbetaald werk, maar ook om sociale rollen, cultuur, sport, bewegen en leren. Meer culturele, sociale en sportieve activiteiten bleken voor het welzijn zelfs meer op te leveren dan simpelweg meer uren werken of zorgen.
Een goed pensioenleven draait dus niet om zoveel mogelijk bezig blijven. Het gaat om een combinatie die bij iemand past.
Naast werk en bijdrage brengt Vertrekpunt zes andere domeinen in kaart: tijd en ritme, lijf en energie, relaties en netwerk, zin en identiteit, geld en vrijheid, en leren en nieuwsgierigheid.
Dat is geen willekeurige verzameling. Onderzoek naar pensionering laat steeds opnieuw zien dat financiële voorbereiding maar een deel van het verhaal is. Een longitudinale studie onder mensen voor en na hun pensioen vond bijvoorbeeld dat niet alleen financiële, lichamelijke en sociale hulpbronnen van belang zijn. Ook cognitieve, emotionele en motivationele hulpbronnen spelen een rol bij de aanpassing. De onderzoekers pleiten er daarom voor dat voorbereiding op het pensioen breder wordt dan geld alleen. Lees de studie in European Journal of Ageing.
Ook zingeving verdient daarin aandacht. Een overzichtsstudie uit 2025 analyseerde dertig onderzoeken naar betekenis en zingeving tijdens de overgang naar het pensioen. De auteurs beschrijven hoe werk voor veel mensen een bron is van identiteit, betekenis en het gevoel ertoe te doen. Wanneer die rol verdwijnt, kan dat vragen oproepen die met alleen een financieel pensioenplan niet worden opgelost.
Daarom vergelijkt Vertrekpunt per domein hoe het nu met je gaat met hoe belangrijk je dat onderwerp voor de komende vijf jaar vindt. Misschien staat je sociale leven er goed voor, maar ontbreekt een nieuw ritme. Misschien is je financiële situatie helder, maar weet je nog niet waar je je ervaring kwijt wilt. Of misschien is werk helemaal niet je belangrijkste vraag en ligt je vertrekpunt bij gezondheid, relaties of leren.
Waar je laag op scoort maar weinig belang aan hecht, hoeft niets te gebeuren. Niet alles in het leven hoeft groter of beter te worden.
Vertrekpunt bestaat uit 93 vragen in vijf blokken en duurt ongeveer 25 minuten. Je kijkt naar je huidige situatie, de belangrijkste episodes uit je werkende leven, je vermogens en energiebronnen, de zeven levensdomeinen en wat je voor de komende jaren wilt.
De uitkomst is een van negen posities, zoals de Bouwer, de Doorgever, de Verbinder, de Verdieper, de Genieter of de Zoeker. Geen etiket dat bepaalt wie je bent, maar een manier om woorden te geven aan wat op dit moment bij je speelt. Omdat bijna niemand precies in één positie past, krijgt iedere uitkomst ook een ‘vleugel’: een tweede positie die sterk bij je naar voren komt.
Na afloop ontvang je een persoonlijk rapport van 32 pagina’s, opgebouwd uit je eigen antwoorden. Daarin lees je onder meer wat je uit je loopbaan meeneemt, waar je kunde en energie samenkomen, waar je valkuil ligt en welke drie thema’s nu de meeste aandacht verdienen.
Daarnaast ontvang je een werkboek voor de eerste negentig dagen. De eerste maand staat in het teken van verzamelen en onderzoeken. In de tweede maand probeer je één richting daadwerkelijk uit. In de derde maand beoordeel je wat het je heeft gebracht en wat je wilt behouden. Je rapport verwijst je bovendien naar drie passende modules uit het Proudies Programma, een onderdeel van de Academie en mensen of groepen binnen de community.
Vertrekpunt is geen test die voorspelt hoe de rest van je leven eruit moet zien. Daarvoor is deze fase te persoonlijk en te veranderlijk. Het is een inventarisatie: een manier om even stil te staan voordat je je agenda opnieuw vult.
Wat wil je blijven gebruiken van alles wat je hebt opgebouwd? Wat wil je niet opnieuw meenemen? Waar wil je nog voor gevraagd worden? En welke plek mogen werk, bijdrage, rust, leren en relaties in je komende jaren innemen?
Pensioneren betekent niet dat je werkende leven wordt uitgewist. Het betekent dat je opnieuw mag kiezen wat ervan met je meegaat.
Met de lancering van Vertrekpunt maken we dit de eerste stap binnen Club Proudies. Niet omdat iedereen dezelfde route moet volgen, maar omdat iedere goede volgende stap begint met een eerlijk beeld van waar je vandaag staat.
Vertrekpunt duurt ongeveer 25 minuten. Na afloop ontvang je een persoonlijk rapport en een werkboek voor je eerste negentig dagen. Vertrekpunt is beschikbaar voor leden van Club Proudies.
%20(1)%20(1).png)