In wat voor woning en leefomgeving ziet de 55-plusser zichzelf prettig oud worden? Dat is de centrale vraag in het onderzoek 'Woontitanen' van SOME-architects uit Amsterdam. De groep vitale 55-plussers in Nederland groeit snel, maar slechts een kwart van hen woont momenteel in een woning die geschikt is om prettig oud te worden. Uit het onderzoek van het architectenbureau blijkt dat een groot deel best wil verhuizen, maar dat het juiste aanbod simpelweg ontbreekt. Dit prikkelde mijn nieuwsgierigheid, dus ik sprak met Jeroen Atteveld, architect bij SOME-architects.
Beeldmateriaal: SOME architects/Leonard Fäustle
Jeroen, kun je vertellen waarom jullie dit onderzoek hebben gedaan? “SOME-architects ontwerpt woningen voor ontwikkelaars, corporaties en ontwikkelende bouwers. Daardoor komen we helaas zelden rechtstreeks in contact met de uiteindelijke bewoners, terwijl we wél heel nieuwsgierig zijn naar hun woonwensen. Vandaar dit onderzoek. Het doel is om de opgedane kennis te delen met gemeenten, woningcorporaties en bouwbedrijven. Maar we doen het natuurlijk ook voor de woontitanen zelf. Trouwens, woontitanen is onze metafoor voor de krachtige, vitale en bepalende senioren op de woningmarkt. Zij zoeken wel naar een geschikte woonruimte, maar durven de stap om te verhuizen nog niet te zetten.”
Speelt het huidige woningtekort nog een belangrijke rol?
“Het onderwerp is urgenter dan ooit. Een van de grootste uitdaging op de woonmarkt is de doorstroming. Hoe bieden we senioren een aantrekkelijk alternatief voor de grote woning waar ze nu vaak nog wonen? Juist in deze tijd van woningschaarste is dat een enorme kans. De verhuizing van één woontitaan kan namelijk een kettingreactie van wel vijf verhuisbewegingen op gang brengen! Die woning komt dan beschikbaar voor een gezin. In de woning die dat gezin achterlaat gaat dan weer een jong stel wonen, enzovoort. We moeten niet alleen méér woningen bouwen, maar vooral betere plekken waar woontitanen zich echt thuis voelen. Want dan ontstaat vanzelf de bereidheid om te verhuizen en komt de doorstroming op gang.”
Hebben jullie al eerder een soortgelijk onderzoek gedaan?
“Klopt! ‘Woontitanen’ is het vervolg op onze eerdere studie ‘Stadsveteranen’ uit 2016, waarin we de woonwensen van 55-plussers in Amsterdam in kaart brachten. Dat leidde destijds concreet tot het ontwerp en de bouw van Stadsveteraan020: een innovatief woonconcept in het Amstelkwartier dat in 2024 is opgeleverd. Dit nieuwe onderzoek is een stuk breder; we kijken nu naar de woonwensen van 55-plussers in zowel steden als dorpen door heel Nederland. Met deze nieuwe, landelijke inzichten kunnen we concreet aan de slag.”
Hoe hebben jullie dit aangepakt?
“Op basis van ruim zeshonderd ingevulde vragenlijsten en tien keukentafelgesprekken hebben we een heel genuanceerd beeld gekregen. We weten nu precies hoe 55-plussers in stad en dorp vandaag de dag leven, wonen en naar de toekomst kijken. De cijfers en persoonlijke verhalen laten zien wat zij belangrijk vinden in hun dagelijks ritme, wat voor hen wel en niet werkt, en welke voorwaarden nodig zijn om later prettig te kunnen wonen. Veel mensen kijken echt wel vooruit, maar ze vinden simpelweg geen aanbod dat aansluit op hun wensen en leefstijl. Daardoor voelt verhuizen voor hen nu nog te vaak als een stap terug.”
Wat waren de opvallendste uitkomsten van dit onderzoek?
“Wist je dat slechts een kwart van de 55-plussers in een woning woont die geschikt is om oud in te worden? Tijd voor verandering dus! Maar liefst 80% van de senioren geeft aan graag te willen wonen met mensen met dezelfde leefstijl, maar zéker niet van dezelfde leeftijd. Logisch ook: als iedereen in de straat hulpbehoevend is, kan niemand elkaar meer helpen. Bovendien willen senioren gewoon midden in de maatschappij blijven staan. Voor ons als architecten ligt daar een mooie uitdaging: hoe ontwerp je een woongroep die aantrekkelijk is voor verschillende generaties? Woonkwaliteit zit immers niet alleen in vierkante meters. Het draait juist om praktische bergruimte en plek voor hobby's, waar veel woontitanen meer tijd voor krijgen, nadat ze gestopt zijn met werken. Ook bleek dat er tegenwoordig niet alleen in de stad, maar ook in dorpen bereidheid is om voorzieningen te delen, zolang dit vrijwillig gebeurt en privacy geborgd blijft. Daarnaast wordt ‘drempelvrijheid’ -oftewel een huis zonder drempels- door de hen omarmt. En heb je geen puf meer om een enorme tuin te onderhouden, maar wel behoefte aan een fijne buitenruimte? Dan is een ruim balkon of een gezamenlijke groene oase met de buren dé oplossing. Dat zorgt voor een gevoel van vrijheid. Wanneer dit allemaal aanwezig is, is de kans groot dat je deze groep kunt verleiden tot een verhuizing.”
Hoe zou je zelf willen wonen wanneer je ouder bent? Jeroen vertelt lachend: “Ik ben nu 48 jaar en heb twee zonen van 9 en 12 jaar. Maar als ik mag dromen: ons oude Volkswagenbusje vervangen door een nieuw exemplaar en daarmee de wereld rondreizen. Een heel romantisch beeld. Misschien verhuizen we ook wel naar Zweden, wat nu ons favoriete vakantieland is.”
Het volledige rapport van ruim honderd pagina’s staat bomvol inspiratie en is gratis te downloaden via some.eu/woontitanen.
