Heusden, museum het Gouverneurshuis

De geschiedenis van Heusden gaat ver terug. Al rond 1200 ontstond hier langs de rivier de Maas een stedelijke nederzetting. Eind zestiende eeuw was Heusden een zogenaamde garnizoensstad en woonden er duizenden soldaten. Het bijzondere van Heusden is dat de vestingstad is gebouwd in een stervorm en destijds werd omringd door wallen, bastions, grachten en ravelijnen (een vijfhoekig versterkt eiland) en dat het er nu eigenlijk grotendeels nog zo uitziet. Daarvoor was wel een grondige renovatie nodig, want tijdens de Tweede Wereldoorlog had het stadje veel te lijden. In 1978 is Heusden bekroond met de Europa Nostra, de hoogste onderscheiding van de Europese Unie voor cultureel erfgoed. 

Veel van de geschiedenis van Heusden vind je in museum Het Gouverneurshuis, gebouwd in 1592 voor de gouverneur van het garnizoen. Later werd het huis bewoond door voorname inwoners uit Heusden. Het schitterende woonhuis heeft diverse bijgebouwen, zoals de voormalige wijnschuur en een voormalig bedeelhuisje waar in de negentiende eeuw brood aan de armen werd uitgedeeld.

Sinds 1985 is er in dit complex het museum gevestigd dat de geschiedenis toont van het land van Heusden en Altena. De vaste collectie bestaat uit prenten, schilderijen, zilveren objecten, maquettes, een eeuwenoude drinkhoorn en waardevolle hensbekers. De naam Hensbeker stamt af van het woord Hanze. Destijds ging zo'n beker rond tijdens een diner van het bestuur van het Waterschap, waarbij alle bestuursleden een slok nemen uit de beker.

‍

Tot en met 25 oktober 2026 is er in het Gouverneurshuis de expositie ‘Vergeten Brabantse Gildeschatten’. Alle aandacht gaat in het museum uit naar de Brabantse Schuttersgilden door de eeuwen heen, met bijzondere objecten zoals koningsschilden, vaandels, trommels en oorkonden die afkomstig zijn uit praktisch heel Brabant, met bruiklenen uit onder meer musea in Bergen op Zoom, Breda, ’s Hertogenbosch, Roosendaal, Schijndel en Uden. Een van de oudste schuttersgilden in Nederland is het Sint-Jorisgilde in Heusden, namelijk uit de veertiende eeuw. Heel bijzonder is het schilderij ‘Gezicht op de stad Heusden’ uit ca. 1625, in bruikleen van het Rijksmuseum in Amsterdam en vervaardigd in opdracht van het Sint-Jorisgilde. Nog ouder is de fraaie wandkast uit 1588 die door de burgemeester van Heusden werd aangeboden aan het Sint-Jorisgilde. En wanneer je een beetje geluk hebt – zoals ik had tijdens mijn bezoek – worden de deurtjes geopend zodat je kunt zien dat het gildereglement uit 1577 al eeuwenlang hier werd bewaard. 

Het was hier en daar een beetje lastig foto’s te maken omdat al die kostbaarheden achter spiegelend glas worden bewaard. Het lukte iets beter bij het fotograferen van het zogenaamde ‘boetebusje’ van het Sint-Sebastiaangilde van Den Bosch uit 1534. Wanneer gildeleden vloekten of morsten met bier, moesten zij een boete in het busje doen. Als je goed kijkt, zie je de afbeeldingen van twee wildemannen. Voor kinderen tot 12 jaar is er een leuke speurtocht, en ze kunnen zich ook op zolder vermaken met een verkleedpartij.

Ik bofte alweer met het mooie nazomerweer en genoot na afloop van de prachtige ommuurde tuin. Het museumcafé heeft een heerlijk zonnig terras dat je uitnodigt voor een cappuccino of thee met zelfgebakken appeltaart. Maar ik wilde ook nog even nagenieten en deze bijzondere vestingstad al wandelend te ontdekken. Kunstliefhebbers kunnen een kijkje nemen in de Gallery Privee Kollektie in een prachtig pand met hoge rode deuren. Ernaast staat het voormalige stadhuis uit 1956 ontworpen in de stijl van de Bossche School, tegenwoordig in gebruik als bezoekerscentrum, streekarchief en het bureau voor Toerisme. Nog zo'n mooie galerie is het Blaauw Laaken Kunstkabinet, gevestigd in een pand aan de Engstraat met een collectie hedendaagse realistische en figuratieve schilder- en beeldhouwkunst. Wanneer je even door wandelt richting de stadshaven, kom je op de Vismarkt, dé hotspot van Heusden met restaurants en terrassen. Hier staat ook een Visbank uit 1796 met een open galerij en zuilen, het enige bouwwerk in Nederland uit de tijd van de Bataafse Republiek (1795-1801) dat volledig bewaard gebleven is. Ik genoot nog even na op het zonnige terras van restaurant In den verdwaalden Koogel, het was weer een perfecte dag.

‍

Gouverneurshuis, Putterstraat 14, Heusden

Gallery Privee Kollektie Contemporary Art, Pelsestraat 13, Heusden

Het Blaauw Laken Kunstkabinet, Engstraat 14, Heusden

Restaurant In den verdwaalden Koogel, Vismarkt 1, Heusden

‍