In Museum MORE, dat zich afficheert als het grootste museum voor modern realisme van Nederland, ontvouwt zich deze lente een verrassend Zuid-Europees perspectief op een doorgaans noordelijke traditie. Met Magico! Italiaans realisme 1920–1970 presenteert het museum een overzicht van vijftig jaar schilderkunst waarin helderheid en vervreemding hand in hand gaan – en waarin schoonheid nooit helemaal onschuldig blijkt.
.png)
Giorgio de Chirico, Italian Square with Pool, 1938, Palazzo Maffei
Fondazione Carlon Verona - Pictoright Amsterdam 2026
De tentoonstelling, samengesteld rond zo’n zeventig werken van meer dan dertig kunstenaars, biedt voor het Nederlandse publiek een eerste brede kennismaking met het Italiaanse modern realisme. Namen als Giorgio de Chirico, Felice Casorati en Antonio Donghi vormen de ruggengraat van een selectie die zich uitstrekt van het interbellum tot ver na de Tweede Wereldoorlog.
Wat onmiddellijk opvalt, is de tonaliteit: dit is realisme dat lichter oogt dan zijn Nederlandse tegenhanger. Waar het werk van bijvoorbeeld Carel Willink vaak een koel, gepolijst universum schetst, lijkt het Italiaanse realisme warmer, zachter, soms bijna sensueel. Figuren baden in egaal licht, kleuren zijn verzadigd maar nooit schreeuwerig.
Toch is die ogenschijnlijke toegankelijkheid misleidend. De schilderijen ademen een sfeer van verstilling die eerder bevreemdend dan geruststellend werkt. Zoals de tentoonstelling laat zien, ontwikkelde zich vanaf de jaren twintig een beeldtaal die tegelijk “magisch, poëtisch en vervreemdend” is, zonder het zichtbare los te laten.
In de verstilde interieurs van Casorati of de strak geënsceneerde taferelen van Donghi lijkt de tijd stilgezet – niet uit nostalgie, maar uit een verlangen naar controle, orde en betekenis in een wereld die juist uit balans was geraakt.
Curator Valerio Terraroli benadrukt dat dit realisme geen reactionaire terugkeer naar academische schilderkunst is. Integendeel: het is een poging om een nieuw wereldbeeld te formuleren na de traumatische breuk van de Eerste Wereldoorlog. Kunstenaars zochten opnieuw aansluiting bij herkenbare vormen, maar deden dat met een modern bewustzijn van vervreemding en fragmentatie.
Dat levert schilderijen op die technisch vaak virtuoos zijn, maar inhoudelijk dubbelzinnig. De werkelijkheid wordt niet simpelweg weergegeven – ze wordt geconstrueerd, geënsceneerd, bijna bevroren.
En daar sluipt een tweede laag binnen. Want het interbellum in Italië is onlosmakelijk verbonden met het fascisme. De hang naar orde, harmonie en klassieke helderheid – zo zichtbaar in deze schilderijen – kan niet volledig los worden gezien van de politieke context waarin zij ontstonden.
Dat betekent niet dat deze kunstenaars propagandisten waren, maar wel dat hun esthetiek soms ongemakkelijk schuurt tegen de ideologie van hun tijd. De idealisering van het lichaam, de verstilde monumentaliteit van figuren, de nadruk op tijdloosheid: het zijn elementen die zowel artistiek als politiek geladen kunnen worden gelezen.
De tentoonstelling benoemt die spanning niet luidruchtig, maar laat haar subtiel resoneren. Juist daardoor wordt Magico! meer dan een stilistisch overzicht: het wordt een reflectie op de ambiguïteit van schoonheid.
Opvallend is ook de aanwezigheid van vrouwelijke kunstenaars, zoals Leonor Fini en Edita Broglio, wier werk lange tijd onderbelicht bleef. Hun schilderijen voegen een andere gevoeligheid toe aan het geheel: minder gericht op monumentaliteit, vaker op psychologische complexiteit en innerlijke spanning.
Hier wordt het “magische” van het realisme minder een kwestie van stilstand, en meer van introspectie.
Met Magico! laat Museum MORE zien dat realisme geen eenduidige categorie is, maar een spectrum. Waar het Nederlandse realisme vaak wordt geassocieerd met koelheid en precisie, toont het Italiaanse voorbeeld hoe dezelfde drang naar herkenbaarheid kan leiden tot iets heel anders: een wereld die tegelijk helder en ongrijpbaar is.
Het resultaat is een tentoonstelling die verleidt met schoonheid, maar blijft nazinderen door haar dubbelzinnigheid. Achter het lichte palet en de serene composities schuilt een tijdperk dat allesbehalve onschuldig was. En juist daarin ligt de kracht van deze tentoonstelling: zij maakt zichtbaar hoe kunst, zelfs wanneer zij de werkelijkheid nauwgezet afbeeldt, nooit vrij is van de schaduwen van haar tijd.
Klik hier voor meer informatie.
