Bij Van Eyck is zelfs het marmer van verf

Vijfentwintig schilderijen uit Madrid logeren in het Mauritshuis. Tussen de grote namen zitten kleine trucs: steen die geen steen is, handen die een gesprek voeren en een portret dat je verderop nog eens tegenkomt. Drie werken om voor naar Den Haag te gaan.

In samenwerking met

Bij Van Eyck is zelfs het marmer van verf
Proudies Redactie

Door 

Proudies Redactie

Gepubliceerd op

Nov 19, 2026

Michael Sweerts, Jongen met tulband en een boeketje, ca. 1658-1661 uit Museo Nacional Thyssen-Bornemisza en Johannes Vermeer, Meisje met de parel, ca. 1665 uit het Mauritshuis

Een engel en Maria staan ieder in hun eigen nis. Ze lijken uit wit marmer gehouwen. De plooien in hun gewaden zijn hard en zwaar, de achtergrond is donker. Maar er staat geen enkel beeld: Jan van Eyck heeft alles geschilderd. Ook het marmer moet je niet geloven.

Zijn Annunciatiediptiek, gemaakt rond 1433–1435, is een van de bruiklenen in Thyssen-Bornemisza ❤️ Mauritshuis – Meesterwerken uit Madrid. Beide musea wisselen dit najaar 25 werken uit. De Spaanse gasten blijven tot en met 17 januari 2027 in Den Haag. Het overkoepelende thema is liefde. Wie liever begint bij wat er daadwerkelijk op een paneel gebeurt, heeft hier ook genoeg te doen.

Van Eyck laat je ogen het werk doen

Bij het tweeluik van Van Eyck loont het om eerst naar de randen te kijken. Waar houdt de lijst op en begint het schilderij? Ook met de omlijsting haalt hij een kunstje uit: geschilderde vormen wekken de indruk van diepte. De engel Gabriël brengt Maria de boodschap dat zij een kind zal krijgen. Het verhaal staat bijna stil, alsof het in steen is vastgelegd.

De techniek heet grisaille: schilderen in grijstinten. Dat klinkt als een beperking, maar Van Eyck krijgt er veel voor terug. Licht en schaduw moeten overtuigen zonder de hulp van uitbundige kleuren. Kijk naar een plooi, dan naar de ruimte erachter. Je weet dat het verf is en toch blijven je ogen volume zien.

Daar kun je even bij blijven staan: hoe zorgvuldig moet je iets schilderen om het op een ander materiaal te laten lijken?

Bij Dürer praten de handen mee

In Jezus en de schriftgeleerden uit 1506 brengt Albrecht Dürer gezichten en handen dicht bij elkaar. De jonge Jezus is omringd door oudere mannen. Dürer schilderde het werk tijdens zijn verblijf in Venetië; volgens het Thyssen-museum komen de schildertradities van Noord-Europa en Italië hier samen.

Probeer het schilderij even te bekijken zonder naar de gezichten te kijken. Volg de vingers, de handen en het boek. Waar lijkt iemand iets uit te leggen? Waar wordt een argument benadrukt? Daarna kun je naar de gezichten terug. Verandert je indruk van wie luistert en wie vooral zelf aan het woord wil zijn?

Zo wordt een Bijbelse voorstelling ook een studie van een gesprek. Je kent het Bijbelverhaal misschien niet, maar een gezelschap waarin iedereen iets te zeggen heeft vermoedelijk wel.

Een portret met een dubbelganger

De derde stop brengt je buiten de tijdelijke tentoonstelling, naar de vaste collectie. Daar hangt tijdens deze uitwisseling Portret van Ferry Carondelet met zijn secretarissen van Sebastiano del Piombo, geschilderd rond 1510–1512.

Bekijk eerst de man in zijn mantel, met papieren in zijn hand. Zoek hem vervolgens terug in Apelles schildert Campaspe van Willem van Haecht, uit circa 1630. In dat schilderij staat een vertrek vol kunst. Tussen al die werken heeft Van Haecht het portret van Carondelet opgenomen. Nu zijn het echte portret en zijn geschilderde verschijning samen te bekijken.

Het is een vorm van herkenningsplezier die je zelden zo letterlijk krijgt aangeboden. Een schilderij blijkt ook een afbeelding van andere schilderijen te kunnen zijn. Je kijkt naar een kunstverzameling binnen de kunstverzameling waarin je zelf staat.

Zo bezoek je de tentoonstelling

Thyssen-Bornemisza ❤️ Mauritshuis – Meesterwerken uit Madrid is van 15 oktober 2026 tot en met 17 januari 2027 te zien in het Mauritshuis in Den Haag. Controleer de openingstijden en reserveer via het museum. Het portret van Carondelet hangt bij de vaste collectie; loop daar dus ook langs.

Bekijk thuis eventueel alvast één reproductie, bijvoorbeeld die van Van Eyck. Voor het echte werk kun je dan nagaan wat een scherm je niet vertelde: hoe klein het is, hoe dichtbij je wilt staan, hoe lang je bij een geschilderde plooi blijft hangen. De engel heeft geduld.

Bronnen en verder lezen

Tentoonstelling en tickets bij het Mauritshuis

Van Eycks Annunciatiediptiek in de collectie van het Thyssen

Dürers Jezus en de schriftgeleerden van dichtbij

De schilderijen en hun samenhang in de officiële persinformatie

‍

Vergelijkbare artikelen