Je leest een vraag, twijfelt en kijkt toch maar meteen naar het antwoord. Begrijpelijk, maar misschien sla je daarmee een nuttige stap over. Onderzoek uit 2025 laat zien dat eerst zelf een antwoord proberen te bedenken het onthouden kan helpen. Ook op latere leeftijd.
.png)
Bij een onbekend onderwerp lijkt de logische volgorde: eerst leren, dan jezelf testen. Onderzoekers draaien die volgorde geregeld om. Ze stellen deelnemers een vraag over informatie die ze nog moeten bestuderen. Pas na een antwoordpoging volgt de juiste informatie.
Die aanpak heet pretesting. De eerste poging hoeft niet goed te zijn om later iets op te leveren. Het gaat om wat je onthoudt nadat je het juiste antwoord hebt bestudeerd.
Psychologen Oliver Kliegl, Johannes Bartl en Karl-Heinz Bäuml van de Universiteit van Regensburg onderzochten deze aanpak in twee experimenten. Hun studie verscheen in 2025 in Psychology and Aging.
Aan het eerste experiment deden zestig jongvolwassenen en zestig oudere volwassenen mee. De oudere deelnemers waren gemiddeld bijna 69 jaar. Ze leerden woordparen. In het tweede experiment bestudeerden 54 jongere en 54 oudere deelnemers korte teksten.
In beide experimenten profiteerden ook de oudere deelnemers van een voorafgaande antwoordpoging. De betreffende informatie werd later beter herinnerd dan informatie die zonder zo’n poging was bestudeerd. Meermaals gokken leverde bij woordparen extra voordeel op, maar bij de teksten niet. Ook werd geen voordeel gevonden voor informatie waarover vooraf geen vraag was gesteld.
Het resultaat is daarmee specifiek. Het laat zien dat de manier waarop je bepaalde informatie bestudeert verschil kan maken. Het bewijst niet dat een paar gokvragen je algemene geheugen verbeteren.
Een tweede onderzoek uit 2025 maakt het onderwerp extra interessant. Veronica Yan, Stephany Duany Rea en Faria Sana onderzochten zowel het effect van vooraf vragen beantwoorden als de verwachtingen daarover.
In hun eerste studie, met 273 deelnemers tussen 18 en 82 jaar, vonden ze geen aanwijzing dat leeftijd het voordeel van pretesting veranderde. De waardering voor de methode verschilde wel: jongere deelnemers zagen er eerder het nut van in.
Een tweede studie met 296 deelnemers liet een vergelijkbaar patroon zien. Naarmate deelnemers ouder waren, stonden ze minder positief tegenover fouten tijdens het leren en verwachtten ze minder van pretesting voor zichzelf.
Daar zit een herkenbare spanning. Een methode kan ongemakkelijk voelen en toch bruikbaar zijn. Een fout antwoord geven voelt al snel alsof je iets niet kunt, terwijl je op dat moment nog bezig bent het te leren.
Dit is geen pleidooi voor lukraak raden. Het bestuderen van het juiste antwoord hoort bij de aanpak.
Eerder onderzoek van Baycrest uit 2014 liet bovendien zien dat het soort fout ertoe doet. In een experiment met 129 jonge en oudere volwassenen hielpen betekenisvol verwante gokantwoorden het latere onthouden. Gokken op basis van alleen overeenkomstige beginletters kon juist nadelig uitpakken.
Je kunt de bevindingen dus niet samenvatten als: hoe meer fouten, hoe beter. De omstandigheden en het leermateriaal maken uit. Bovendien zijn afgebakende geheugentaken iets anders dan een volledige taal leren of een ingewikkeld vak beheersen.
Een eenvoudige vertaling naar het dagelijks leven is om vóór het lezen één concrete vraag te formuleren. Bijvoorbeeld bij een artikel over architectuur: waarom werden de ramen van dit gebouw zo geplaatst? Bedenk kort een mogelijk antwoord en lees daarna wat de verklaring werkelijk is.
Je kunt hetzelfde doen met een hoofdstuk uit een geschiedenisboek. Noteer je verwachting en vergelijk die met de tekst. Corrigeer jezelf nadrukkelijk wanneer je ernaast zat.
Maak er geen examen van. Het interessante moment is juist dat waarop je ontdekt waarom je eerste gedachte niet klopte. Je krijgt iets om de nieuwe informatie naast te leggen.
Misschien hoeft de eerste vraag bij het leren daarom niet te zijn: weet ik dit al? Je kunt ook beginnen met: wat denk ik dat het antwoord zou kunnen zijn?
Verder lezen: de experimenten van de Universiteit van Regensburg en het onderzoek naar leeftijd en verwachtingen over pretesting.
