Een bloemstilleven kan je verleiden met kleur en precisie. Maar soms zit de verrassing letterlijk in het materiaal. Onderzoek naar zeventiende-eeuwse schilderijen bracht onder meer echte vlindervleugels aan het licht. In Tuin der lusten in Museum De Lakenhal krijgen bloemen daardoor een veel ingewikkelder verhaal dan je op het eerste gezicht vermoedt.
.png)
Scenografie Tuin der Lusten, detail door Richard Quinn© The Phoebus Foundation, Antwerpen
Tuin der lusten – De zeventiende eeuw in bloei is sinds 26 september 2026 geopend en loopt tot en met 29 maart 2027. Museum De Lakenhal presenteert de tentoonstelling samen met The Phoebus Foundation.
Meer dan driehonderd kunstwerken en objecten brengen een wereld in beeld waarin bloemen verbonden waren met verzamelen, handel, wetenschap en verlangen. Er is werk van onder anderen Jan Brueghel de Oude, Clara Peeters, Anna Maria Janssens en Jan Davidsz.
Dat brede onderwerp helpt om anders naar een geschilderd boeket te kijken. Je kunt letten op de bloemen, maar ook op de keuzes van de maker. Welke exemplaren krijgen veel ruimte? Waar verschijnt een insect? Hoe wordt je blik door de compositie geleid?
Zo wordt een ogenschijnlijk vertrouwd onderwerp een verzameling nauwkeurige beslissingen.
Aan de tentoonstelling ging jarenlang onderzoek vooraf onder leiding van Sven Van Dorst, hoofd van het restauratieatelier van The Phoebus Foundation. De onderzoekers bestudeerden bloemstillevens met onder meer scans en microscopie.
Daarbij kwamen verborgen composities en bijzondere werkwijzen aan het licht. Een van de opvallendste ontdekkingen betreft echte vlindervleugels die in geschilderde insecten zijn verwerkt.
Dat gegeven verandert de vraag waarmee je kijkt. Eerst denk je misschien: hoe heeft iemand dat zo levensecht geschilderd? Vervolgens blijkt het onderscheid tussen natuur en nabootsing minder eenvoudig.
Een schilderij is bovendien niet alleen een afbeelding. Het is ook een gemaakt voorwerp, opgebouwd uit materialen en handelingen. Een restaurator onderzoekt daardoor andere aspecten dan een bezoeker die alleen het uiteindelijke beeld ziet. Juist wanneer die twee manieren van kijken samenkomen, kan een bekend genre opnieuw verrassend worden.
De vormgeving van de tentoonstelling is in handen van de Antwerpse modeontwerper Walter Van Beirendonck. Naast historische kunst zijn ontwerpen opgenomen van onder anderen Viktor&Rolf, Dries Van Noten, Comme des Garçons en Richard Quinn.
Ook is er een wonderkamer, geïnspireerd op vroegere rariteitenkabinetten waarin natuurhistorische voorwerpen, kunst en curiositeiten bij elkaar werden gebracht.
De combinatie met mode biedt een tweede manier om het onderwerp te benaderen. Een bloem kan worden geschilderd, gedragen, vergroot of tot patroon gemaakt. In iedere uitvoering verandert haar betekenis.
Let tijdens je bezoek bijvoorbeeld op schaal. Een kleine bloem in een schilderij vraagt om dichtbij kijken. Een uitvergrote vorm kan juist je hele gezichtsveld innemen. Hetzelfde motief stuurt je aandacht op een andere manier.
Wie zich na het bezoek in het maakproces wil verdiepen, kan terecht bij Zeven anjers, zeven rozen. De kunst van bloemschilderen in de Lage Landen (1600–1700). In dit boek onderzoekt Sven Van Dorst acht werken uit de collectie van The Phoebus Foundation. Detailfoto’s maken de technische ontdekkingen zichtbaar.
Voor de tentoonstelling zelf is geen specialistische voorbereiding nodig. Begin met het beeld dat je aandacht trekt en kijk daarna nog eens naar een klein onderdeel.
Een geschilderde vlinder kan voldoende zijn om te ontdekken hoeveel er schuilgaat in iets dat je aanvankelijk alleen mooi vond.
Praktisch: Museum De Lakenhal, Oude Singel 32 in Leiden. Normaal geopend van dinsdag tot en met zondag, 10.00 tot 17.00 uur. Bekijk de tentoonstelling en ticketinformatie en de bijbehorende publicatie.
