Eerst neem je te veel op je, daarna zeg je alles af. Vervolgens verveel je je en begint het opnieuw. Jip van den Toorn heeft voor die hele cyclus één tekening nodig. In de Kunsthal is nu te zien hoeveel denkwerk er aan zo'n ogenschijnlijk eenvoudige grap voorafgaat.
.png)
Op de tekening ligt dezelfde figuur twee keer languit. Bovenaan is die volledig overprikkeld, onderaan totaal verveeld. Pijlen verbinden de toestanden: alles afzeggen voert naar verveling, jezelf weer volplannen brengt je terug bij het begin. Van den Toorn geeft de kringloop een plechtig Engels onderschrift: The Circle of Life.
Je kunt er een grap over een ander in zien. Dat lukt vermoedelijk tot je je eigen agenda opent. De tekening heeft geen leeftijd of beroep nodig om te werken. Ze vangt vooral het gemak waarmee we ons voornemen het voortaan anders aan te pakken.
De afstand tussen zeggen en doen
In een andere prent uit het persmateriaal staat een groep mensen bij brandende autobanden. De voorste roept dat ze bang zijn voor chaos in hun dorp. De chaos is al aanwezig; de bezorgde burgers staan er zelf middenin.
De twee tekeningen hebben dezelfde constructie. Wat iemand zegt of wil, verdraagt zich slecht met wat diegene doet. Bij de overvolle agenda is dat herkenbaar en betrekkelijk onschuldig. Bij de brandende banden wordt het grimmiger. De vorm blijft helder: je hebt weinig uitleg nodig om het verschil te zien.
Dat is een nuttige eigenschap van een cartoon. Een lang betoog kan iemand helpen een uitzondering voor zichzelf te bedenken. Een beeld is soms sneller. Je hebt de tegenstrijdigheid al herkend voordat je een verdediging hebt geformuleerd.
Ook de krabbels mogen aan de muur
Nu je er toch bent toont meer dan 250 tekeningen uit de afgelopen zes jaar. Daarnaast zijn er schetsboeken en video's. De Kunsthal laat daarmee ook zien hoe een idee zich ontwikkelt van een eerste aantekening tot een uitgewerkte prent.
Dat maakt dit een tentoonstelling om iets langer bij stil te staan dan bij de cartoon in de krant. Daar zoek je vooral de grap. Hier kun je ook letten op de beslissingen die haar mogelijk maken. Wie krijgt de tekstballon? Wat kan uit het beeld verdwijnen? Hoeveel moet er te zien zijn voordat een situatie herkenbaar wordt?
Een grap uitleggen is meestal een effectieve manier om haar te bederven. Kijken hoe iemand haar bouwt, is iets anders. Zoals je bij een meubel kunt kijken naar de verbindingen zonder meteen te vergeten dat je erop kunt zitten.
Ook wordt de korte NTR-documentaire Jip van den Toorn: Boekhouder uit 2026 vertoond. Regisseur Stephane Kaas volgt daarin haar maakproces. Het is een passende aanvulling op de schetsboeken: een tentoonstelling over snelle observaties mag best laten zien dat de maker er langer mee bezig is geweest.
Met iemand gaan die om andere dingen lacht
Van den Toorn, geboren in 1993, publiceert onder meer in de Volkskrant, De Morgen en de VPRO Gids. In 2022 won ze als eerste vrouw de Inktspotprijs. Haar werk beperkt zich niet tot één soort onderwerp of één stemming. Juist daardoor kun je als bezoeker van herkenning naar weerstand bewegen.
Ga bijvoorbeeld met iemand met wie je niet altijd dezelfde grappen deelt. Je hoeft bij de uitgang geen overeenstemming te hebben bereikt. Interessanter is het verschil: waarom ziet de één een rake observatie en vindt de ander het te gemakkelijk? Bij welke prent voel je je aangesproken, en wanneer blijf je veilig toeschouwer?
Bij de figuur met de overvolle agenda kun je dat laatste nog even proberen. Je kwam tenslotte alleen voor een tentoonstelling. Die drie afspraken van morgen hebben er vast niets mee te maken.
Praktisch en verder lezen
Jip van den Toorn. Nu je er toch bent, Kunsthal Rotterdam, Hal 5. Volgens de actuele tentoonstellingspagina te zien t/m 11 april 2027. Dinsdag t/m zondag 10.00–17.00 uur. Boek vooraf een ticket met starttijd, ook met Museumkaart. Adres: Westzeedijk 341, Rotterdam.
Tentoonstelling en tickets bij de Kunsthal
Perspagina met de besproken tekeningen
