Tussen de bomen liggen betonnen randen, watergangen en merkwaardige bassins. Het lijken overblijfselen van een plek die ooit een heel andere bestemming had. Dat klopt: in het Waterloopbos bij Marknesse werden havens en waterwerken op schaal nagebouwd om te onderzoeken hoe het water zich zou gedragen. Nu kun je er wandelen tussen techniek, kunst en oprukkend groen.
In het Waterloopbos in de Noordoostpolder liggen ruim dertig waterloopkundige modellen. Vanaf de jaren vijftig gebruikte het Waterloopkundig Laboratorium het terrein voor onderzoek naar waterwerken in binnen- en buitenland.
Ontwerpen voor havens, sluizen en waterkeringen werden hier nagebouwd en beproefd. Op 35 modelplaatsen vonden in totaal meer dan tweehonderd proeven plaats. Voor een volgende onderzoeksvraag kon een bestaand model worden aangepast of een nieuw model worden aangelegd.
Dat geeft de wandeling een bijzonder uitgangspunt. Wat je onderweg ziet, was bedoeld om iets te begrijpen wat elders op veel grotere schaal moest functioneren. Een bassin tussen de bomen kon helpen bij een beslissing over een haven waar later grote schepen zouden binnenvaren.
Probeer bij een model daarom eerst te ontdekken wat het voorstelt. Waar zou het water vandaan komen? Wat moest worden beschermd? De informatiepanelen helpen om de betonnen vormen weer als een onderzoeksopstelling te zien.
Een van de opvallendste onderdelen is Deltawerk//. Kunstenaars RAAAF en Atelier de Lyon veranderden de voormalige Deltagoot in een monumentaal kunstwerk. Uit de betonnen wanden zijn panelen gezaagd, die vervolgens zijn gedraaid en gekanteld. Daardoor ontstaan openingen en doorkijken naar het omringende bos.
De oorspronkelijke goot was 240 meter lang. Hier konden onderzoekers golven opwekken om onder meer de werking van waterbouwkundige constructies te bestuderen. De omvorming tot kunstwerk kreeg in 2018 gestalte.
Neem bij Deltawerk// ook even afstand. Van dichtbij valt de omvang van het beton op; verder weg wordt duidelijk hoe het werk zich tot de bomen en het water verhoudt. De technische oorsprong blijft herkenbaar, terwijl de openingen je blik steeds ergens anders naartoe sturen.
Op verschillende plekken zijn modellen begroeid geraakt met mossen, planten en bomen. In en rond het water leven onder meer libellen, vissen, kikkers en salamanders. Natuurmonumenten beschrijft ook tongvarens langs het water en ijsvogels die er jagen. Of je die laatste ziet, blijft natuurlijk een kwestie van geluk.
Juist de combinatie maakt het gebied interessant. Je kunt naar een watergang kijken als onderdeel van een proefopstelling en een ogenblik later ontdekken wat er inmiddels groeit.
Sommige modelplaatsen zijn gerestaureerd. Andere laten sterker zien hoe het bos een bouwwerk langzaam verandert. Daardoor roept de wandeling ook een vraag op over bewaren: hoeveel herstel is nodig om de geschiedenis begrijpelijk te houden, en hoeveel begroeiing mag juist zichtbaar maken dat de tijd is verstreken?
Voor een eerste bezoek is de Deltawerkroute van 1,1 kilometer een overzichtelijke keuze. Je begint bij Paviljoen Het ProefLab aan de Voorsterweg 34 in Marknesse en volgt de gele pijlen. Onderweg kom je langs Deltawerk// en de gerestaureerde Golfbak. De route is verhard en volgens Natuurmonumenten geschikt voor rolstoelen en scootmobielen.
Reserveer meer tijd dan je normaal voor een kilometer wandelen nodig hebt. De aanleiding om te stoppen ligt hier telkens naast het pad.
Er is ook een Waterlooproute die normaal 3,3 kilometer lang is. Bij de controle op 23 oktober vermeldde Natuurmonumenten dat vanwege werkzaamheden alleen de ingekorte route van 1,8 kilometer te wandelen is. Controleer daarom voor vertrek de actuele routepagina.
Gebruik de Deltawerkroute, de Waterlooproute met actuele melding en de bezoekersinformatie bij Het ProefLab om je middag te plannen.
Bij de volgende haven die je ziet, denk je misschien even aan dat kleine bassin tussen de bomen.
